'Zwitserwiet is vrij, waarom Nederwiet niet?'

Nederland zou volgens deskundigen het Zwitserse voorbeeld inzake de legalisering van cannabis moeten volgen - dan volgt de rest van Europa vanzelf en wordt het rechtssysteem overal ontstopt....

Cohen bedoelt dat Nederland het Zwitserse voorbeeld inzake de legalisering van cannabis ter harte moet nemen - de Zwitsers gaan binnenkort over tot het wettelijk vrijgeven van de productie, distributie en consumptie van cannabisproducten. In Nederland worden coffeeshops en consumptie gedoogd, productie en distributie zijn illegaal. De Alpenhellingen staan overigens nu al vol met het wonderkruid, overal zijn cannabisshops en de Zwitsers roken hun nationale Zwitserwiet dat het een lieve lust is - straks kan dat dus allemaal legaal.

Daar moeten we in Nederland ook naartoe, vindt Cohen: 'Er komt een moment waarop de kosten té hoog worden. Dat moment nadert nu voor het drugsbeleid. De tijd is rijp voor legalisering.'

Jan van der Tas, tussen 1986 en 1993 ambassadeur in (West-) Duitsland, is het volledig met Cohen eens. Hij moest uit monde van zijn beroep jarenlang het Nederlandse drugsbeleid uitleggen, en doet dat feitelijk nog steeds. Zij het dat hij er nu de boodschap aan mag toevoegen dat hij legalisering de enig juiste weg acht. Onlangs was hij nog op het VN-drugscongres in Wenen, een 'volstrekt onzinnige' bijeenkomst trouwens.

Het congres constateerde tot zijn leedwezen dat de in 1998 geformuleerde doelstelling, een drugsvrije wereld, nog niet is gehaald en dat bij sommige lidstaten de verderfelijke neiging tot een versoepeling van het beleid bestaat. Van der Tas: 'Tja.'

Natuurlijk, er zou vanuit het buitenland met enig verbaal geweld op een eventueel Nederlands besluit tot legalisering van softdrugs worden gereageerd, zegt Raimond Dufour, voorzitter van de Stichting Drugsbeleid (SDB), die pleit voor een andere drugspolitiek. Maar dat is geen reden ervan af te zien. Dufour: 'Uiteindelijk heeft elk land dezelfde problemen met de bestrijding van drugs. Het verstopt het rechtssysteem.' En dus, denkt Dufour, zou het weleens zo kunnen zijn dat in het buitenland door beleidsmakers heimelijk wordt uitgekeken naar het moment dat Nederland de kogel door de kerk jaagt. Dat zou ook hier de discussie kunnen openbreken. Cohen: 'De wereld verwacht al lang dat Nederland zo'n stap maakt.'

Maar kán Nederland cannabis wel legaliseren? Is het land niet gebonden aan internationale verdragen die legalisering verbieden? Nederland zou inderdaad bestaande verdragen moeten opzeggen. Volgens een voor het ministerie van VWS verricht onderzoek van oud-hoogleraar internationaal strafrecht Schutte van de Universiteit van Amsterdam, zou bijvoorbeeld het 'oerverdrag' van de internationale drugsbestrijding, het Enkelvoudige Verdrag uit 1961, moeten worden opgezegd. Hernieuwde ondertekening, met 'weglating' van de cannabis-paragrafen, lijkt onmogelijk.

Ook de ondertekening van het VN Verdrag tegen sluikhandel in verdovende middelen en psychotrope stoffen van 1988 zou volgens Schutte moeten worden ingetrokken. Nederland ondertekende dat tamelijk draconische verdrag met enige jaren vertraging, nadat met name staatssecretaris Joop van der Reijden (CDA) zich daar eerder fel tegen had verzet. Zwitserland ging nooit tot ondertekening over - wat met het legaliseringsplan mooi uitkomt.

De Uitvoeringsovereenkomst van het Akkoord van Schengen (1985) zou eveneens problemen opleveren, juist omdat dat uitgaat van het Enkelvoudige Verdrag én omdat de overeenkomst formeel niet kan worden opgezegd.

Maar, zegt Cohen, Nederland heeft 'hele knappe verdragsjuristen' die vast wel een oplossing kunnen bedenken. Dufour: 'Er kan veel meer dan men denkt.' Volgens Van der Tas is het verwijzen naar de verdragen als excuus om niets te doen weinig anders dan 'het denken op nul zetten'. 'De verdragen verwijderen zich steeds verder van de realiteit en boeten steeds meer aan kracht in.'

Goed, legalisering zou volgens Cohen in een conservatieve Duitse Deelstaat als Beieren tot de conclusie dat de Nederlanders definitief verrückt zijn geworden en de International Narcotics Control Board (INCB) van de VN zou alle alarmbellen luiden. Maar daar valt mee te leven, zoals ook de Zwitsers laten zien.

Maar wordt een land waar de productie van cannabis legaal is, niet automatisch tot een vrijhaven voor drugscriminelen die vanuit Nederland het nog niet vrijgegeven gebied daarbuiten bevoorraden? De INCB waarschuwt al een paar jaar dat Nederland en Zwitserland grote cannabisexporteurs zullen worden. Dufour: 'Je bindt je wietkwekers aan een vergunningstelsel. Zodra ze exporteren, zijn ze hun vergunning kwijt. Simpel.' Cohen: 'Nederland wordt een narco-staat, hoor je wel eens. Belachelijk. Een narco-staat is een land waar het hele maatschappelijke proces wordt geregeerd door drugscriminelen. Dat is júist te danken aan de criminalisering van drugsgebruik. Het is een absurd argument. We koppelen alles aan vergunningen. Waarom zou dat met cannabis niet kunnen?'

Een toename van het binnenlandse verbruik van cannabis is na legalisering niet te verwachten. Dat blijkt uit onderzoek en de praktijk: na de invoering van het gedoogbeleid, midden jaren zeventig, was van toename geen sprake. Dufour denkt dat er mogelijk zelfs sprake zal zijn van een daling in het gebruik.

Als kennelijk niets legalisering in de weg staat, hoe pakken we die dan aan? Cohen: 'De nieuwe regering zou een stappenplan moeten opstellen. Je zet een commissie aan het werk die kijkt hoe je de productie moet regelen. En een andere kijkt hoe je het doet met die verdragen. Zo hebben ze het in Zwitserland ook gedaan. Wij kunnen dat ook. Dat hebben we bewezen met de euthanasiewetgeving, die internationaal geldt als een schoolvoorbeeld van hoe je complexe wetgeving invoert.' Legalisering van cannabis binnen drie tot vier jaar moet volgens Cohen mogelijk zijn. Dufour: 'We moeten tegen die andere landen zeggen: We hebben hier te maken met een gigantisch probleem. We moeten allemaal zoeken naar een oplossing en wij zijn, met al onze ervaring op dit gebied, bereid tot een experiment met legalisering. We moeten dat voorzichtig doen, uit psychologisch oogpunt is een glijdend proces het beste.'

Nederland moet coalities zoeken, vindt Jan van der Tas, met landen als Australië, Nieuw-Zeeland, Canada (waar de Senaat vorig jaar september een gedetailleerd scenario voor legalisering presenteerde), Portugal, België en mogelijk Groot-Brittannië en sommige Duitse deelstaten. En Nederland moet dat doen met zelfvertrouwen. 'Er wordt hier veel te snel gedacht dat we onze goede naam in het buitenland te grabbel gooien, en dat we daarom ons beleid maar moeten aanpassen. Dat moeten we niet doen. Ik noem dat de Befreiungsschlag: dat onze premier bij de Amerikaanse president zit en keihard zegt: over dit onderwerp hebt u mij níets te leren. Dat doen wij op ónze wijze.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden