Zwitsers wacht politiek spektakel

Zwitserland is in de greep van een zeldzaam fenomeen: verkiezingskoorts. Oorzaak is de nationalistische partij van Christophe Blocher. De 'Haider van Zwitserland' zou wel eens het kalme politieke landschap kunnen gaan verstoren....

Van onze buitenlandredacteur Marjon Bolwijn

De overeenkomsten zijn opmerkelijk. En dan gaat het niet zozeer om hun zongebrande gelaat en populistische redevoeringen. Blocher en Haider vergaren meer en meer aanhang met dezelfde thema's en hebben beiden een pijnlijke verhouding tot het nazisme, waarmee collega-politici en journalisten hen blijven confronteren. Een forse verlaging van de belastingen, Zwitserse belangen voorrang geven en paal en perk stellen aan de komst van meer asielzoekers. Alsof ze samen hun verkiezingsleuzen hebben opgesteld.

Blochers Zwitserse Volkspartij (SVP) is van de vier grote partijen de enige die niets te maken wil hebben met de Europese Unie. Deze organisatie is hem te machtig en zal het kleine bergland vermorzelen.

Evenals de man met wie hij niet vergeleken wenst te worden, is Blocher anders dan de doorsnee politicus. Hij neemt geen blad voor de mond, spreekt de taal van de straat en maakt van redevoeringen een show. Daarin speelt hij, net als Haider, in op angsten. Angst dat het land wordt 'overspoeld' met buitenlanders en daardoor zijn eigenheid zal verliezen en de Zwitsers hun banen kwijtraken.

De SVP-voorman schildert asielzoekers af als criminelen, die misbruik maken van de liberale politiek. Sinds de Kosovo-oorlog hebben 350 duizend vluchtelingen uit Kosovo en Albanië asiel aangevraagd in het zeven miljoen inwoners tellende Zwitserland. Menigeen heeft dat ervaren als een invasie.

Blocher herhaalt graag dat hij niets op heeft met Jörg Haider, de man nooit heeft ontmoet en daar ook geen behoefte aan heeft. Hij ziet slechts één overeenkomst: evenals Haider fulmineert Blocher tegen partijpolitieke benoemingen op invloedrijke maatschappelijke posities.

Ook de meest conservatieve politiek leider van Zwitserland wordt ervan beschuldigd sympathieën te koesteren voor het nazisme. Een week geleden raakte Blocher in een benarde positie, toen een dagblad een brief publiceerde die hij twee jaar geleden had geschreven aan een aanhanger. Daarin uitte hij lovende woorden over het boek Vom Untergang der schweizerischen Freiheit van de omstreden Jürgen Graf. Daarin ontkent de auteur het bestaan van gaskamers in het Derde Rijk. Graf werd vorig jaar veroordeeld tot vijftien jaar gevangenis wegens racisme.

In de opwinding die ontstond haastte Blocher zich te zeggen dat hij het boek niet had gelezen, en alleen was geraakt door de titel. De SVP deed de storm van kritiek af met het verwijt dat ook Haider bleef herhalen bij elke aanval die hij kreeg te verduren: bij gebrek aan politieke argumenten proberen politieke partijen zo ons electorale succes teniet te doen.

De 59-jarige eigenaar van een groot chemieconcern zou met een voorspelde verkiezingszege van 20 procent van de stemmen na de sociaal-democraten zondag de tweede partij van Zwitserland kunnen worden.

Sommige politicologen vrezen dat daarmee een einde komt aan de consensus-politiek. Al veertig jaar wordt Zwitserland geregeerd door een afspiegelingskabinet, waarin de vier grote partijen zijn vertegenwoordigd. De SVP heeft een van de zeven ministersposten. Als deze partij groter wordt, ten koste van de christen-democraten en de Radicalen, dan veranderen de verhoudingen zodanig, dat een of meerdere partijen mogelijk de oppositie verkiezen.

Dat heeft slechts één voordeel, oordeelt politicoloog Sciarini van de Universiteit van Genève: 'Dan krijgt Zwitserland meer politiek spektakel.' Blocher noemt hij daarvoor 'het juiste product'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden