Zwijn of geen zwijn, dat is de kwestie

De boeren zijn het zat: wilde zwijnen vernielen hun maïs, en de provincie doet net of ze niet bestaan. ‘Kafka in de polder.’..

‘Gehaaide beesten zijn het. Heel erg slim.’ Theo Beijer, boer te Groesbeek, kan zijn bewondering voor de wilde zwijnen, die net een deel van zijn maïs- en graanoogst hebben vernield, niet onderdrukken. ‘Ze gaan een of twee nachten flink tekeer, maar als je ze de derde nacht opwacht, komen ze niet.’

De schade die ze aanrichten is indrukwekkend, zo blijkt uit de foto’s die de gebroeders Beijer maakten. Leon Beijer: ‘Ze maken elke keer een nieuw pad. Ze zoeken de obstakels op en ruimen ze allemaal uit de weg.’

Volgens Henk Coenen, regiobestuurder van de boeren- en tuinbouworganisatie ZLTO, hebben de zwijnen er ‘lol en plezier’ in om ‘de boel helemaal plat te walsen’. ‘Ze vinden het echt leuk. En ze plukken natuurlijk de maïskolven eraf, die zijn lekker zoet.’

De gebroeders Beijer haalden, nadat de everzwijnen vorige week flink hadden huisgehouden, halsoverkop hun graan en maïs binnen. Net als hun buren in het landbouwgebiedje in het Rijk van Nijmegen dat omringd is door bos. Leon Beijer: ‘Een boer hier is zo woedend dat-ie er niet meer zonder consumptie over kan praten.’

Op papier bestaan ze niet, de wilde zwijnen. Alleen op de Veluwe en in natuurgebied De Meinweg bij Roermond komen ze officieel voor. In die twee gebieden geldt het wilde zwijn zelfs als een beschermde inheemse diersoort – totdat er te veel komen uiteraard, zoals op de Veluwe. Daarbuiten geldt in heel Nederland een zogeheten ‘nulstandsbeleid’. Dat wil zeggen: het wilde zwijn mag er meedogenloos worden neergeknald door jagers.

Maar, zo luidt inmiddels het publieke geheim: het wilde zwijn rukt overal op in Zuid- en Oost-Nederland. Het beest wordt geregeld gezien in Drenthe en Overijssel, in Twente, in de Achterhoek, er zitten populaties op verscheidene plaatsen in Limburg en in het Rijk van Nijmegen en onlangs werd zelfs het eerste wilde zwijn in De Biesbosch gesignaleerd.

‘Het nulstandsbeleid is steeds moeilijker te handhaven’, bevestigt Johan Thissen van Zoogdiervereniging VZZ. Thissen woont ook in Groesbeek en hij weet nog goed hoe het vroeger ging in het dorp. ‘Groesbeek was berucht om de stroperij. Als er een wild zwijn was gesignaleerd, dan gonsde het in de cafés. En binnen een paar dagen zat het zwijn in het kot.’

Maar de stroperij is niet meer wat het geweest is en intussen vermenigvuldigen de zwijnen zich almaar voortvarender. Het barst al jaren van de eikels en beukennootjes, dus gaan de zeugen met een goede conditie de winter in. Ze werpen soms zelfs twee keer en door het warme weer overleven veel meer biggetjes de winter.

Het is de bedoeling dat de zwijnen buiten hun leefgebieden worden afgeschoten door WBE’s (wildbeheereenheden), jagers dus. Maar het jagen is in Nederland ook niet meer wat het geweest is. Een imagokwestie, meent Henk Coenen van de ZLTO. ‘Niemand wil al jagend gezien worden.’ Leon Beijer: ‘De mensen vinden het maar niks.’ Johan Thissen: ‘Buiten de natuurgebieden moet je het hebben van hobbyjagers. Die zijn er nog maar weinig en hebben bovendien nauwelijks tijd.’ Overigens beweren boze tongen dat jagers liever geen jonge zwijnen willen afschieten, om zo hun toekomstige jachtplezier niet te vergallen.

‘Het is ook onbegonnen werk’, zegt Johan Bekhuis van ARK Natuurontwikkeling, die in de regio pleit voor het gedogen van wilde zwijnen. ‘De wilde zwijnen zitten hier in de tuinen van villa’s. Moet je daar dan gaan schieten?’

Toch moet er iets gebeuren, vindt Henk Coenen. ‘De boeren zijn het zat. De tolerantiegrens is overschreden. Boeren krijgen zo een aversie tegen natuurbeheerders.’

Zeker, de boeren kunnen aanspraak maken op een schadevergoeding. ‘Maar die is veel te omslachtig’, zegt Theo Beijer. ‘Eerst moet je aantonen dat je genoeg hebt gedaan om de beesten buiten te houden. Dan moet je allerlei formulieren invullen. Dan komt er iemand van het Faunafonds langs, die bepaalt of er een schade-expert langs kan komen. Dan komt er een schade-expert en dan moet je nog een keer alle formulieren invullen. We zijn er dagen mee bezig geweest.’

Henk Coenen: ‘Het is een circus. Het afwikkelen van de schade kost vele malen meer dan de schade zelf.’

De gebroeders Beijer en het ZLTO pleiten vooral voor grotere inspanningen om het aantal zwijnen buiten de bossen te beperken, bijvoorbeeld door actiever af te schieten. Als dat niet lukt, moet er een compensatieregeling komen, zoals die op hun grondgebied ook voor dassen geldt. In ruil voor het gedogen van dassen krijgen boeren een vaste vergoeding.

Ook Johan Thissen van VZZ en Johan Bekhuis van ARK zien in een dergelijke ‘gedoogovereenkomst’ de oplossing. Bekhuis: ‘Je moet je ogen niet sluiten voor de realiteit. Boeren moeten worden gecompenseerd voor de schade. Doe zoals in Duitsland: daar worden wilde zwijnen getolereerd, totdat het de spuigaten uitloopt.’

Thissen: ‘Het hoeven geen ongelimiteerde aantallen te zijn. Je moet verkeers- en landbouwschade zo veel mogelijk voorkomen.’

Toch weet Thissen waarom het niet kan, zo’n officiële compensatieregeling. ‘Dan zou de provincie erkennen dat de wilde zwijnen er zijn. Sterker: door zo’n gedoogvergoeding zou je de aanwezigheid van zwijnen bijna stimuleren.’

Johan Bekhuis: ‘Dat is Kafka in de polder. Je doet dus net of de zwijnen er niet zijn omdat je ze niet wilt gedogen.’

Bekhuis weet ook wat er gebeurt als er niets gebeurt. ‘Dan zal het aantal zwijnen blijven stijgen.’

Maar de provincie Gelderland laat desgevraagd weten dat er vooralsnog geen plannen zijn voor ‘provinciaal beleid op dit gebied.’

De gebroeders Beijer vrezen daarom het ergste. Leon Beijer: ‘Ik ben benieuwd wat er hier het komende voorjaar het bos uitkomt.’

Verspreiding van zwijnen in Nederland na 1995 (de Volkskrant)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden