Zwijgende kiezers zullen B-day beslissen

Referendum Brexit

Groot-Brittannië en de Europese Unie gaan een historische dag tegemoet. Na een maandenlange loopgravenoorlog tussen voor- en tegenstanders van de Brexit gaan de Britten donderdag naar de stembus.

De Britse vlag met op de achtergrond de Big Ben. Beeld afp

It's B-day! Beduusd, verward en overrompeld door een even rommelige als rumoerige referendumcampagne gaan 46.499.537 Britten vandaag naar de stembus om de grootste politieke beslissing in moderne tijden te nemen. Blijven ze, voor de zekerheid, mokkend bij de Europese Unie of schrijven ze geschiedenis door hun eigen gang te gaan, een daad die voor een grote schok zal zorgen in Europa en de rest van de wereld. De laatste peilingen, valutakoersen en kansberekeningen wijzen op een nipte overwinning voor de Blijvers, maar na de onjuiste prognoses bij de parlementsverkiezingen van vorig jaar durft niemand hier veel waarde aan te hechten.

Zo'n spannende strijd had David Cameron niet verwacht toen hij vier maanden geleden de referendumdatum bekend maakte. De premier had vertrouwd op de aangeboren behoudzucht van zijn landgenoten en hun afkeer van grote risico's. Waar hij geen rekening mee had gehouden was de beslissing van zijn kompanen Boris Johnson en Michael Gove om te gaan vechten voor een Brexit. Mede door deze wending kwam er een einde aan het idee bij sommige Blijvers, zoals Nick Clegg, dat 'Europa' in de degradatiezone staat van het politieke prioriteitenlijstje der Britten. In kerken, kroegen en bij koffieautomaten kwamen er discussies op gang over een Brexit.

Project Fear

Het publieke debat tussen politici verzandde al snel in een loopgravenoorlog. De Blijvers wilden praten over de economische ellende na een echtscheiding, terwijl de Brexiteers het wilden hebben over de vraag wie het land bestuurt en wie de grenzen van dat land bewaakt. Tot vervelens gebruikten de Brexiteers de frase 'taking back control', handig inspelend op de gevoelens bij postmoderne burgers dat ze geen controle meer hebben over hun leven. Bij debatten hanteerden ze een politiek catenaccio. 'Zie je wel, daar heb je Project Fear weer' was het standaardantwoord op alle waarschuwingen van het Blijf-kamp dat een Brexit zou uitlopen op een anarchie in het VK.

Cameron en de zijnen baseerden zich op experts, op winnaars van nobelprijzen in de economie, natuurkunde en Europese geschiedenis. Bij gebrek aan aanbevelingen aan zulke Clavans wezen de Brexiteers erop dat de kiezers de ware deskundigen zijn, wat deed denken aan de omslag van Time Magazine, tien jaar terug, waarbij 'You' als 'Persoon van het Jaar' werd uitverkoren. Hiermee probeerden ze de zwakke plek van hun vrijheidsstrijd te verhullen, namelijk dat niemand weet hoe een Brexit zal aflopen. Het enige was ze kunnen bieden is vertrouwen op hoop en glorie, de hoop ook dat de eilandbewoners zorgen omtrent de hypotheekrente vergeten en afgaan op hun intuïtie.

Lees verder onder de video.

Live: Brexit of Bremain?

Het aftellen is begonnen: donderdag stemmen de Britten of ze in de Europese Unie willen blijven, of niet. Blijf met de liveblog op de hoogte van alle laatste feiten, meningen en wetenswaardigheden.

Tabloids

Het zorgde voor wanhoop bij de Blijvers, die zichzelf getuigen voelden van een collectieve waan, niet meer gezien sinds de Tulpenmanie. Staatsrechtgeleerde Michael Dougan voelde zich als een evolutionair bioloog die aanhoorde hoe creationisten hun gehoor vertelden dat de evolutieleer op onzin berust. Daarbij kregen de Brexiteers hulp van met name de tabloids die een sappig verhaal niet laten verpesten door waarheidsvinding. Tevens werden er op de achtergrond vetes uitgevochten. Zo koos The Mail on Sunday verrassend voor 'Blijf,' simpelweg omdat de hoofdredacteur ruzie heeft met zowel Boris Johnson als met zijn collega van de rabiaat-eurofobe stalgenoot The Daily Mail.

Het maandenlange debat toonde ook de twee gezichten van Groot-Brittannië, het land van hooligans en hoedendragers. Er vonden nette debatten plaats met doordachte bijdragen van Matthew Parris, Roger Scruton en Niall Ferguson. Daar tegenover stonden tal van persoonlijke aanvallen, schandalige anti-immigratiekoppen in The Daily Express en de doortrapte poster waarop het kamp-Farage waarschuwde tegen vluchtelingenstromen. Opvallende afwezige in het debat was Europa, behalve dan dat de toon ging lijken op dat van een Fins Schreeuwkoor. Cameron reduceerde Europa tot een buurtsuper terwijl de Brexiteers het vasteland beschreven als een verlaten industrieterrein.

Scepsis begon de overhand te krijgen, wat zich uitte in de vragen vanuit het publiek, die uitgroeiden tot de hoogtepunten bij de televisiedebatten. Welke leden van de gevestigde orde zijn nog te vertrouwen? Welke cijfers? Indachtig het conservatieve idee dat de doden vanuit hun graf meeregeren ging men te rade bij William Shakespeare. Winston Churchill. Margaret Thatcher. Op hun beurt gaven ook levende legenden als David Beckham, Keira Knightley en Roger Daltrey goedbedoelde stemadviezen. Veel heeft de kakofonie van de Britse lente niet geholpen. Bij aanvang vulde vier procent van de kiezers het vakje 'don't know' in, een cijfer dat is gestegen tot 'dertien'.

Het verlossende woord zal op deze campagnevrije slotdag komen van de zwijgende kiezers.

Beeld The Mail on Sunday
Beeld Daily Mail
Boris Johnson, David Cameron en Nigel Farage. Beeld afp

Nachtprogramma

De stembussen in de 382 districten sluiten donderdag om 11 uur (Nederlandse tijd). Anders dan bij gewone verkiezingen is er geen exit poll, omdat peilers bij zulke prognoses gebruik plegen te maken van eerdere resultaten. Deze ontbreken bij dit unieke referendum. Om een uur komen de eerste resultaten uit Gibraltar binnen, waar vrijwel iedereen Blijf-stemt. De eerste echte aanwijzing komt een half uur later wanneer de stad Sunderland zich meldt. De voorspong daar voor de Brexiteers zal maatgevend zijn. Een paar uur later zal er een goed beeld zijn ontstaan. Pas rond achten wordt de officiële uitslag verwacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.