Zwijgen over Zhou voedt speculatie

Waar is Zhou Yongkang, de hoogste baas van de Chinese politie en justitie? Geniet hij van een korte voorjaarsvakantie, is hij ziek of wordt ook hij slachtoffer van een zuivering in de top van de Chinese Communistische Partij, die eerder al Bo Xilai de kop kostte?

SHANGHAI - Het welzijn van de 69-jarige Zhou is sinds kort onderwerp van stevige speculatie. Geen wonder: de chef van het veiligheidsapparaat geldt als een van de machtigste mannen van Peking. Hij zou ook bevriend zijn met de ambitieuze Bo, wiens rijzende ster de afgelopen maand plotseling doofde.


Vervolgens verscheen Zhou niet meer in het openbaar. In de heimelijke politieke cultuur van Peking, waar eenheid wordt geveinsd ook als partijtijgers elkaar achter de schermen de tent uitvechten, is dat vragen om geruchten. Het idee dat Zhou in het nauw zit, leidde al tot speculatie dat hij een machtsgreep zou plannen.


De Chinese autoriteiten werden er zo nerveus van dat ze het afgelopen weekeinde een unieke ingreep deden: de grootste twee sociale netwerken van het land werden deels lamgelegd om een online geruchtenstroom af te blokken.


Dinsdag werd de blokkade volgens plan afgeblazen, waardoor de ruim een half miljard gebruikers van Sina Weibo en Tencent QQ nu weer kunnen replyen en retweeten. Maar bij de politiek geïnteresseerde twitteraars - een kleine minderheid van de Chinese onlinebevolking - zit de schrik er wel in. Ze weten nu dat ze gearresteerd kunnen worden, als ze verder speculeren over partijkopstukken als Zhou.


Blijft de vraag hoe het met de hoogste politiebaas staat. Zhou zit in het negenkoppig bestuur van het politbureau, het hoogste orgaan van de partij. Hij is daarmee een van de negen die in China de lakens uitdelen.


Niemand weet het precies, in de kring van professionele Peking-watchers. Analisten, diplomaten en journalisten die de ondankbare taak hebben uit te pluizen wat er exact speelt in de top, moeten gissen, want betrouwbare bronnen op het hoogste niveau ontbreken in China. Zhongnanhai, de leiderscompound in hartje Peking, is een hermetisch gesloten bolwerk.


Wat resteert is speuren naar rooksignalen, naar details die kunnen wijzen op frictie. Zo kwamen de geruchten over Zhou ook op gang: hij was afwezig op een speciale sessie van het Comité voor Politieke en Wetszaken van het politbureau. Het was staatspersbureau Xinhua dat op 21 maart berichtte dat die sessie op komst was, waarbij Zhou ongenoemd bleef.


Dat trok de aandacht. Vreemd dat over Zhou wordt gezwegen, vonden waarnemers, want hij is voorzitter van dat comité - normaal doet hij duidelijk van zich spreken. Is dit weer eens een voorbeeld van de subtiele wijze waarop de hoogste leiding kan laten weten dat je dagen geteld zijn?


Vreemd temeer daar Zhou's comité op de speciale sessie juist politieke les zou krijgen in de leer van de 'Wetenschappelijke Ontwikkeling', de beleidsmantra van partijleider Hu Jintao. Goed naar Peking luisteren en geen rare dingen doen, betekent die leer in de praktijk.


De plotselinge nascholing zou dus goed te maken kunnen hebben met de ondergang van Zhou's kameraad Bo Xilai, die als lid van het politbureau en partijbaas van de miljoenenstad Chongqing te veel een eigen koers volgde. Wilde Bo voordat hij sneuvelde z'n vriend Zhou niet opvolgen als voorzitter van het machtige comité voor Politieke en Wetszaken?


Wie de puzzelstukjes zo bij elkaar legt, kan allicht de conclusie trekken dat het flink spookt achter de coulissen in Peking. Het scenario: de zittende leiding, bestaande uit president/ partijleider Hu Jintao en premier Wen Jiabao (waarschijnlijk gesteund door hun gedoodverfde opvolgers Xi Jinping en Li Keqiang), voert een brede proactieve zuiveringcampagne. Zodat de machtsoverdracht die dit najaar en volgend voorjaar in Peking op de agenda staat zonder schokken kan verlopen.


Er zit genoeg Pekingse logica in: een afrekening met Bo en Zhou zou een vervolg zijn van de strijd van Hu en de zijnen tegen de Bende van Shanghai, het economische en politieke machtsblok rond de oude partijleider Jiang Zemin. In 2006 leidde frictie tussen de oude en de nieuwe garde al tot de val van partijsecretaris Chen van Shanghai, een bondgenoot van Jiang. Hij werd wegens corruptie tot 18 jaar cel veroordeeld. Saillant detail: het proces vond ver van Shanghai plaats, omdat Peking de plaatselijke rechters niet vertrouwde.


Bo en Zhou zijn ook oude kameraden van Jiang, dat is bekend. Maar wat hen boven het hoofd hangt, blijft voorlopig ongewis. De leiding in Peking houdt de kaken stijf op elkaar en voedt daarmee de geruchtenmachine, die, internetcensuur of niet, natuurlijk blijft doordraaien. Optie 1: Zhou wordt afgeserveerd, wat een grote schok zou geven. Optie 2: hij duikt morgen weer op en verklaart dat hij een voorjaarsgriepje onder de leden had.


Tal van Chinezen zullen hem dan niet willen geloven. Het is een dilemma dat de regering geheel aan zichzelf te wijten heeft, aldus Hu Yong, docent journalistiek en communicatie aan de universiteit van Peking. De Chinese regering wordt niet geloofd omdat ze de waarheid al zo vaak geweld heeft aangedaan, schreef voormalig staatsjournalist Hu vorig jaar, na een grote treinramp waarbij het publiek scherpe argwaan tegen het spoorwegministerie toonde.


'Enerzijds heeft de regering omstandigheden geschapen die geruchtvorming bevorderen, anderzijds treedt Peking hard op tegen geruchten. Zo plaatst het gezag zich in het centrum van een onoplosbare tegenstelling. De officiële leugens zijn ernstiger dan de geruchtenstroom, want het zijn die leugens die hetgrootste obstakel vormen om de werkelijke gang van zaken vast te stellen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden