Opinie

'Zwijgen over misstanden in de zorg moet strafbaar worden gesteld'

Het kan niet zo zijn dat niemand iets gemerkt heeft van wat er speelde in de Nederlandse ziekenhuizen die negatief in het nieuws zijn geweest, schrijft longarts en klokkenluider van het VUmc Pieter Postmus. 'Maak het strafbaar om hierover te zwijgen.'

Exterieur van het Amsterdamse ziekenhuis VUmcBeeld anp

Nadat in november 1999 het rapport 'To err is human: building a safer health system' van het Institute of Medicine in de VS verscheen, wordt aan patiëntveiligheid zeer veel aandacht gegeven. Het Nivel berekende dat er jaarlijks meer dan 1700 vermijdbare sterfgevallen zijn in de Nederlandse ziekenhuizen.

Op grote schaal is er ingezet op verbeteren maar of het resultaat heeft, mag worden betwijfeld. In tien ziekenhuizen in North Carolina was er, ondanks zeer grondige pogingen de situatie te verbeteren, in de periode van 6 jaar (2002 t/m 2007) geen enkele tendens tot verbetering, ook niet van de vermijdbare fouten (mede) waardoor patiënten overlijden (N Engl J Med 2010;363:2124).

Er gaat bijna geen dag voorbij of er is nieuws over zaken die niet goed gaan in ziekenhuizen in Nederland. Dit jaar waren de cardiologen in het Zuiderzeeziekenhuis in Lelystad, de thoraxchirurgen van HAGA in den Haag, de frauderende internist van het Catharina ziekenhuis in Eindhoven en de neuroloog in het Amphia ziekenhuis in Breda al in het nieuws. Van de iets langer geleden incidenten echoot de nasleep nog na: Janssen Steur, het Ruwaard van Putten ziekenhuis, verscherpt toezicht van het VUmc, Eyeworks op de spoedeisende hulp van het VUmc en de Klebsiella infectie in het Maasstad Ziekenhuis. Dat deze zaken het aanzien van de medische stand ernstige schade toe brengen is onvermijdelijk en begrijpelijk.

Groot-Brittannië
Niet alleen in Nederland gaan (soms) zaken in ziekenhuizen niet goed. Zo werd de afgelopen week door de BBC de reactie van de politiek op het in februari verschenen rapport over het National Health Service ziekenhuis in Stafford (GB) gepubliceerd. Het gehele rapport van ruim 1800 (!) bladzijden over meer dan 1 miljoen documenten is in te zien op de site van de BBC. Enkele citaten uit de brief van de Queens Council Robert Francis maken duidelijk hoe ernstig de misstanden waren: 'Er was gebrek aan zorg, compassie, menselijkheid en leiderschap. Het ontbrak aan de meest basale normen van zorg. Oudere en kwetsbare patiënten werden niet gewassen, niet gevoed en kregen geen drinken. Het ontbrak aan waardigheid en respect tegenover hen. Sommige mensen konden niet anders dan hun behoefte in bed te doen wegens het ontbreken van hulp om naar het toilet te gaan. Sommigen lagen in bedden met lakens en matrassen gedrenkt in hun eigen uitwerpselen. Er waren incidenten waarbij personeel op de ziekenafdeling hen op brute wijze behandelde. Patiënten die niet konden eten of drinken kregen niets, medicijnen werden voorgeschreven maar niet verstrekt.....".

De schattingen van oversterfte van 2005-2008 liggen tussen 400 en 1200 patiënten. De geconstateerde tekortkomingen zijn zo enorm dat het niet realistisch is enkele personen of een geleding binnen de ziekenhuisorganisatie de schuld te geven van de problemen. Er was een cultuur in de instelling waarbij de zakelijke kant van het bedrijf meer prioriteit kreeg dan het beschermen van de patiënten en het creëren van vertrouwen in de geleverde zorg. Het uitdragen van succes was veel belangrijker dan aandacht vragen voor de tekortkomingen.

Cultuurverandering
Waarom is dit drama van belang voor de Nederlandse situatie? Niet om te laten zien dat het altijd nog erger kan dan wat er in ons land gebeurt. Nee, belangrijk voor iedereen die betrokken is bij de zorg voor patiënten is de conclusie van Robert Francis: er is een cultuurverandering nodig op alle niveaus in de organisatie waarbij altijd het belang van de patiënt voorop wordt gesteld. Het kan niet zo zijn dat vele mensen, inclusief artsen, niets gemerkt hebben van wat er speelde. Het is niet aannemelijk dat de breed in de Nederlandse pers uitgemeten problemen in de genoemde ziekenhuizen niet al veel langer bij meerdere personen bekend waren. Zeker als dit problemen betreft binnen een groep specialisten moeten meerdere artsen daarvan hebben geweten. Deze constatering brengt Robert Francis tot een aantal belangrijke opmerkingen die ook voor Nederland waardevol kunnen zijn:

- Het moet wettelijk verplicht worden dat medewerkers hun superieuren informeren over situaties waarin schade voor een patiënt is ontstaan of kan ontstaan.

- Het opzettelijk tegenwerken om aan deze verplichting te (kunnen) voldoen moet strafbaar worden gesteld.

In eenvoudige bewoordingen betekent dit: het moet strafbaar worden als medewerkers betrokken bij de zorg voor patiënten misstanden niet openbaar maken.

Hiermee ontstaat er een volkomen nieuwe situatie waarbij het onmogelijk wordt te zwijgen over misstanden binnen een groep specialisten of binnen een organisatie. Klokkenluiders zoals kindercardioloog dr. Erik Jan Meijboom in 1995 in het Wilhelmina kinderziekenhuis en dr. Bert Bravenboer in het Catharina ziekenhuis krijgen dan de waardering die ze verdienen in plaats van de vernedering en persoonlijke schade die nu hun deel is geworden.

Pieter Postmus is longarts en was een van de klokkenluiders van het VUmc.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden