Reportage Open NK Zwientie tikken

Zwientie tikken in 2019, kan dat nog wel? ‘Ik zie geen varken dat stress heeft’

Open Nederlands kampioenschap zwientie tikken in Luttenberg. Beeld Marcel van den Bergh

Terwijl in Luttenberg voor de 35ste keer het kampioenschap zwientie tikken wordt gehouden, vinden dierenbeschermers dat het evenement op het lijstje met achterhaald erfgoed mag. ‘Dieren gebruiken voor spelletjes is niet meer van deze tijd.’

Met een gilletje glijden zeven geblinddoekte vrouwen een glijbaan van zwart landbouwplastic af, de modder in. Als blinde mollen kruipen ze op handen en voeten door de blubber, hun armen graaiend naar het varken dat daar ergens rondscharrelt. Het roze biggetje glipt behendig tussen de reikende handen door, tot het in een hoek wordt aangetikt. Af.

De honderden toeschouwers langs de kant applaudisseren als de vrouwen, van top tot teen besmeurd, uit het modderbad kruipen. Het varkentje zelf kijkt wat verwonderd om zich heen en steekt zijn snuit nog maar eens in de modder.

Zondag wordt in het Overijsselse Luttenberg het open Nederland kampioenschap zwientie tikken gehouden, voor de 35ste keer. Het spel past in de, bescheiden, Nederlandse traditie van spelletjes waarbij dieren worden ingezet. Maar tijden veranderen. Palingtrekken was al taboe, sinds 2015 geldt er een verbod op het gebruik van circusdieren. En zwientie tikken mag volgens sommigen ook op het lijstje van achterhaald erfgoed. 

Vijf dierenwelzijnsorganisaties hebben daarom protest ingediend bij de organisatie van het evenement in Luttenberg. ‘Het gejoel van omstanders, het transport, dat is onnodig stressvol voor varkens’, vindt woordvoerder Erwin Vermeulen van Animal Rights. ‘Wij snappen dat het een traditie is, maar ons denken over dieren is veranderd. Vroeger liep een olifant voor de circusstoet uit door de straten. Dat doen we ook niet meer. Dieren gebruiken voor spelletjes is niet meer van deze tijd.’

Zwientie tikken, een wedstrijd wie het eerste geblinddoekt een varken aan kan tikken. Beeld Marcel van den Bergh

Ganzetrekken

Frank Wassenberg, Tweede Kamerlid van de Partij voor de Dieren, sluit zich daarbij aan. ‘We leven niet meer in de Middeleeuwen.’ In Limburg, waar hij vandaan komt, werd tot voor kort nog aan ganzetrekken gedaan, een behendigheidsspel waarbij deelnemers de kop van een dode gans moesten aftrekken. ‘Daar gebruiken ze nu een kunststof pop voor. Dat kan echt niet meer.’

Als het aan de Partij voor de Dieren ligt, komt ook aan het zwientie tikken een einde. Zijn partij heeft aan minister Carola Schouten van Landbouw gevraagd of zij het nog kan verantwoorden dat ‘varkens worden getreiterd ter vermaak van de mens’.

In Luttenberg zijn dat soort overwegingen ver te zoeken als een groepje mannen klaarstaat om het modderbad in te duiken. Een varkentje dat Femke Hamsema heet (en halverwege de wedstrijd wordt vervangen door Claudia de Balkenbrij) staat aan de overkant rustig aan een strobaal te knabbelen.

‘Ik zie geen varken dat stress heeft’, zegt Annemiek Maatman (33), medeorganisator van het evenement en veearts van beroep. Maatman wordt een beetje treurig van de kritiek op het zwientie tikken die volgens haar onterecht is. ‘Wij zijn geen stelletje barbaren uit het oosten.’

Zo worden de varkentjes niet zomaar vanuit een donkere stal de arena in geslingerd. De dieren zijn afkomstig uit een Beter Leven-stal (1 ster van de Dierenbescherming) en groeien drie maanden op in de buitenlucht waar ze gewend worden gemaakt aan mensen en muziek. ‘We trainen ze zodat ze tam zijn’, zegt Maatman. ‘Daar is over nagedacht.’

Op het evenement zelf houden Maatman en twee collega-dierenartsen een oogje in het zeil, het publiek wordt op flinke afstand gehouden. In alle jaren dat Maatman bij het evenement is betrokken, heeft ze nog nooit meegemaakt dat varkens gewond zijn geraakt. ‘Mensen wel’, zegt ze droogjes.

Gejuich gaat op van de volle tribune als een van de mannen Claudia op haar achterpoot weet te raken. Tegenstanders van het zwientie tikken zijn er niet. ‘Dat zou alleen maar tot confrontaties met omstanders leiden’, zegt Vermeulen van Animal Rights. ‘We hebben wel een verzoek tot handhaving ingediend bij de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) die toezicht houdt op dierenwelzijn.’

In alle jaren dat dierenarts Annemiek Maatman bij het zwientie tikken is betrokken, heeft ze nog nooit meegemaakt dat varkens gewond zijn geraakt. ‘Mensen wel’. Beeld Marcel van den Bergh

Geen stierenvechten

Maar een woordvoerder van de NVWA, die onder meer belast is met toezicht op dierenwelzijn, laat zondagmiddag weten dat de dienst het niet nodig vond om in te grijpen. ‘We hebben een risicoanalyse gemaakt en contact gehad met de organisatie. Op grond daarvan hebben we besloten dat het niet nodig was om een inspecteur te sturen.’

Michiel Korthals, emeritus hoogleraar toegepaste filosofie van Wageningen Universiteit kan zich daar wel in vinden. ‘Ik heb filmpjes gezien van zwientie tikken. Ik vind het nogal meevallen. De varkens worden aangetikt, ze raken niet gewond. Het is geen stierenvechten.’

Het is altijd goed om kritisch te kijken naar onze omgang met dieren, benadrukt Korthals. ‘Maar het uitbannen van dieren uit alle vormen van spel vind ik te ver gaan. Als je dit gaat verbieden, kun je paardensport ook verbieden. Als dieren goed worden behandeld en geen dingen tegen hun zin moeten doen, heb ik er geen moeite mee.’

Of Claudia de Balkenbrij tegen haar zin meedoet is lastig te beoordelen; ze beantwoordt geen vragen. Maar het varkentje maakt niet de indruk ongelukkig te zijn, signaleert veearts Maatman. ‘Ze kwispelt, haar oortjes staan overeind. Volgens mij heeft ze er wel lol in.’

Het zal haar eerste en laatste publieke optreden zijn. Meteen na de wedstrijd worden Femke en Claudia opgehaald door de slager. Morgen gaan ze onder het mes. Maatman en haar collega’s zouden wel anders willen. Maar zo zijn de regels in Nederland: ‘Ze mogen niet terug naar de boerderij.’

Omstreden spelletjes met dieren

Ganstrekken
Een vooral in Limburg populair spel waarbij een dode gans ondersteboven aan een touw werd gehangen. Deelnemers reden te paard onder de vogel door en probeerden de ganzenkop van de romp te trekken. Werd in 2014 verboden.

Kallemooi
Tijdens Kallemooi, een vruchtbaarheidsfeest op Schiermonnikoog dat rond Pinksteren wordt gevierd, wordt een levende haan drie dagen (met eten en water) opgesloten in een mand op twintig meter hoogte. Ondanks protesten gaat dit nog steeds door.

Katknuppelen
Voor het katknuppelen wordt een kat opgesloten in een ton die tussen twee bomen hangt. De bedoeling is de ton met knuppels in duigen te slaan tot de kat ontsnapt. Was tot in de 18e eeuw populair op kermissen in Noord-Holland. In de 19e eeuw werd het verboden. Tegenwoordig wordt de kat vervangen door een houten bal.

Palingtrekken
Een Amsterdams spel waarvoor over een gracht een touw werd gespannen waaraan een levende paling hing. De spelers moesten daar in bootjes onderdoor varen en de paling proberen te pakken. In de 19e eeuw werd palingtrekken verboden, maar in 1886 was het ingrijpen van de politie bij een wedstrijd palingtrekken aanleiding tot een oproer: het Palingoproer.

Zwientie tikken in Luttenberg. Beeld Marcel van den Bergh
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden