Zwevende constructies

De Cockpit is een 1500 meter lang scherm dat onmerkbaar overgaat in een gebouw. The Wall is een gebouwencomplex van 800 meter lengte....

Vloeiende lijnen, soepele curven, en vooral geen uitsteeksels en plotselinge contrasten. De automobilist die over twee jaar van Amsterdam naar Utrecht rijdt, komt straks bij Leidsche Rijn langs een gebouw waarvoor in Nederland geen precedent bestaat. Vorig jaar vroeg de gemeente Utrecht architect Kas Oosterhuis een scherm te ontwerpen dat de bewoners van Leidsche Rijn moet behoeden voor geluidsoverlast. Vanwege de intensiteit van het verkeer moest het een stevig gevaarte worden, zo'n 13 meter hoog, vergelijkbaar met een woonhuis van viereneenhalve verdieping. En of hij er dan ook maar voor wilde zorgen dat het bedrijvenpark dat tussen de woningen en de weg is gepland, vanuit de auto goed zichtbaar zou zijn.

De gemeente suggereerde een scherm dat op verschillende plaatsen door bedrijfsgebouwen wordt doorsneden, een ontwerp dat eerder werd toegepast bij Cinemex, een bioscoop langs de A 12 bij Ede. Maar Oosterhuis vond dat beeld te onrustig. Dus kwam hij, spelend met zijn computer, tot een nieuw concept: een 1500 meter lang glazen scherm dat vrijwel onmerkbaar overgaat in een gebouw en daarna weer als geluidsscherm verder gaat.

'Misschien', zegt Oosterhuis, 'is het wel meer een icoon dan een gebouw.' En dat is een aardige karakteristiek, want de Cockpit, zoals zijn nieuwe gebouw annex geluidsscherm heet, wordt straks de vitrine voor de Rolls Royces, Bentleys, Ferrari's en Lamborghini's van autodealer Hessing die vanuit De Bilt naar Leidsche Rijn verhuist.

Oosterhuis heeft zijn Cockpit ontworpen vanuit het gezichtspunt van de weggebruiker. Dat verschuift door de snelheid waarmee die zich voortbeweegt permanent en die beweging keert terug in zijn scherm dat langzaam holt, bolt, knikt en spant en aan de beide uiteinden wegloopt in een zwevende constructie die lijkt op de platte snavel van een vogelbekdier.

Hoogwaardige snelwegarchitectuur in het hartje van de stad was het exclusieve domein van Den Haag, waar de Utrechtse Baan op verschillende plaatsen met gebouwen is overkapt. Maar inmiddels zijn Amsterdam aan de Zuidas en ook Utrecht bezig de achterstand in te lopen. Het blijkt niet alleen uit de Cockpit maar ook uit The Wall, een gebouwencomplex voor grote winkels van 800 meter lengte.

Architect Fons Verheijen borduurde voort op de ontwerpprincipes van Oosterhuis. Maar waar diens geluidscherm nog geleidelijk overgaat in een gebouw, vallen in The Wall scherm en gebouw over de volle lengte samen. Ook de constructie van Verheijen 'beweegt'. Niet echt natuurlijk, hoewel hij nog wel met die gedachte heeft gespeeld, maar de langzaam verspringende lijnen in de gevel van The Wall hebben vanuit de auto wel zo'n virtueel bewegingseffect.

The Wall, het langste gebouw van Nederland, vormt de opmaat tot een geheel nieuw snelwegmilieu, waar behalve gereden, ook gewoond, gewerkt, gerecreëerd en gewinkeld gaat worden. 'Niet iedereen lijkt het nog te beseffen', zegt landschapsarchitect Hans Ophuis die bij projectbureau Leidsche Rijn met de vormgeving van de snelwegomgeving is belast, 'maar door de bouw van het nieuwe stadsdeel ligt de A 2 die ooit de westgrens van Utrecht vormde, straks in feite midden in de stad'.

Dat is een probleem vanwege de barrièrewerking van de weg, maar het schept ook nieuwe kansen. Utrecht dat pal naast de weg tienduizend woningen gaat bouwen, probeert die te benutten door de A 2 tussen de spoorlijn naar Woerden en de rivier de Leidse Rijn 'in te pakken'. Nu bestaat de A 2 hier nog uit zes rijbanen, daar komen strak in beide richtingen twee paralelle rijstroken bij om de automobilisten, die in Utrecht of Leidsche Rijn moeten zijn, van het doorgaand verkeer te scheiden. Ook wordt de bocht die de weg maakt in de richting van het Amsterdam-Rijnkanaal rechtgetrokkken zodat er tussen weg en water ruimte ontstaat voor woningbouw.

Vervolgens wordt dit traject van zo'n 1650 meter geheel of gedeeltelijk overkapt. Vanaf de spoorlijn wordt over een lengte van 450 meter een geheel gesloten caisson over de weg gebouwd. Later wisselen overkapte en open weggedeelten elkaar af. De parallelbanen blijven over het gehele traject door zo'n bovengrondse tunnel lopen. Volgens de planning moeten die caissons en geluidschermen er in 2010 staan. Architecten en stedebouwkundigen zijn nu bezig uit te zoeken hoe de stad er het beste tegenaan kan worden gevleid. 'Een geheel nieuwe opgave', zegt Ophuis, 'dit spel is nog nooit gespeeld in Nederland.'

Het overkappingsplan is niet gespeend van paradoxale trekjes. Terwijl het de bedoeling is de barrièrewerking van de A 2 te overwinnen, vormt de liefst acht meter hoge dijkconstructie van de overkapping natuurlijk ook zelf een obstakel van formaat. Het idee is om die met een geleidelijk oplopende helling te overwinnen, maar er zijn ook scenario's waarin juist pal tegen de dijk aan wordt gebouwd. Het dak van de caissons zal worden benut voor wegen van Utrecht naar Leidse Rijn, en voor parken en gemeenschappelijke tuinen voor de bewoners van de appartementsgebouwen daarnaast.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden