Zwendelaar maakte staat 350 miljoen aan diamanten en zilver afhandig; Rusland slachtoffer 'roof van de eeuw'

Het geld is waarschijnlijk weg, maar de Russische autoriteiten hopen dat ze in ieder geval de organisator van de roof van de eeuw eindelijk in handen zullen krijgen: Andrej Kozljonok....

Van onze correspondent

Bert Lanting

MOSKOU

Kozljonok werd begin deze maand gearresteerd in Griekenland. Vermoed wordt dat hij in een val is gelopen van Interpol en de Russische geheime diensten. De Rus was een jaar geleden al in België aangehouden wegens het gebruik van een vals paspoort, maar hij zat daar veilig omdat Rusland en België geen uitleveringsverdrag hebben.

Eind vorig jaar kreeg Kozljonok van de Belgische justitie toestemming om een reisje naar Griekenland te maken. Toen hij echter op het vliegveld van Athene aankwam, stond daar de politie klaar.

De jonge Rus sloeg zijn slag toen hij vier jaar geleden Roskomdragmet, het staatsbedrijf dat de edele metalen beheert en verkoopt, wist over te halen een grote partij ongeslepen diamanten en zilver te verkopen via zijn in de VS geregistreerde bedrijf Golden ADA.

Het initiatief voor de transactie kwam van Jevgeni Bytsjkov, het hoofd van Roskomdragmet. Hij meldde de regering in 1993 dat de Amerikaanse onderneming Golden ADA bereid was een kredietlijn van 500 miljoen dollar te openen voor Rusland, als zij een partij diamanten als onderpand zou krijgen.

Toen de partij diamanten aankwam, stuurde Golden ADA meteen een boodschap naar de Russische regering dat er wat schortte aan de kwaliteit van de edelstenen. Uiteindelijk haalde Moskou eenderde van de prijs af.

Het merkwaardige was dat Golden ADA niet eens bestond. De onderneming werd pas officieel geregistreerd nadat het contract was gesloten. De firma was eigendom van Kozljonok en twee Russische emigranten in de VS, de broers Sjagirjan. Voor de broers kwam het contract als manna uit de hemel; tot dan toe verdienden zij hun geld met klusjes en met fluitoptredens in restaurants. Nu werden zij in één klap miljonair.

De diamanten werden verkocht, maar de beloofde kredieten voor Rusland bleven uit. Niettemin sloot Moskou op advies van Bytsjkov nog een grootscheeps contract met Golden ADA af, ditmaal voor de levering van 88 miljoen dollar aan briljanten en zilver.

De Russische dochterfirma die de transactie afhandelde was gevestigd in een kamertje van een 'kommoenalka' (een gemeenschappelijke woning) in Moskou.

Ook van die miljoenen heeft Moskou nooit een cent teruggezien. Volgens de Russische pers heeft het drietal een deel van de diamanten bij Zwitserse banken ondergebracht als onderpand voor solide leningen.

Het lijkt erop dat Moskou het slachtoffer is geworden van zijn eigen inhaligheid. De diamanten zouden in de VS geslepen worden en vervolgens op de Russische markt worden verkocht, een constructie waarmee Moskou de afspraken met de Zuid-Afrikaanse diamantgigant De Beers probeerde te omzeilen. Kennelijk heeft Moskou meer aandacht geschonken aan het geheimhouden van de transactie dan aan het controleren van zijn overzeese partner.

Het ligt voor de hand dat de autoriteiten zich achteraf begonnen af te vragen welke rol het hoofd van Roskomdragmet, Jevgeni Bytsjkov, in de affaire gespeeld heeft. Naar verluidt zou Bytsjkov zelf belang gehad hebben bij de affaire, omdat hij in de raad van bestuur van Golden ADA zat.

Bytsjkov ontkende dat echter. Hij moest wel toegeven dat hij in Antwerpen bij Kozljonok gelogeerd had, maar dat was volgens hem voordat het onderzoek tegen de meesteroplichter geopend werd.

Bytsjkov werd ontslagen en er werd een strafrechtelijk onderzoek tegen hem ingesteld, maar dankzij een amnestie die in 1995 van kracht werd, kan hij geen straf meer krijgen.

Kozljonok en de gebroeders Sjagirjan leefden er goed van: ze kochten dure auto's, plezierjachten en tal van villa's. Kozljonok kocht een paleis op de Bermuda-eilanden, naast dat van de Amerikaanse miljardair Ross Perot. De Sjagirjans - van wie nu een in de VS vastzit wegens belastingontduiking - kozen uit voorzorg voor een villa in Florida, de enige Amerikaanse staat waar huizen niet in beslag genomen mogen worden door de justitie.

Kozljonok probeert nu uit alle macht naar België te worden teruggestuurd. Volgens de Russische pers wil hij niet aan Rusland worden uitgeleverd, omdat hij bang is geliquideerd te worden door andere figuren die bij de kwestie betrokken zijn en op hun beurt vrezen dat hij zijn mond open zal doen.

De kans dat Rusland de gestolen miljoenen terugkrijgt, wordt in Moskou gering geacht. Een probleem is dat de Amerikaanse fiscus, die beslag heeft laten leggen op het bezit van de Sjagirjans in de VS, zegt nog ruim 60 miljoen dollar tegoed te hebben van de broers. De Belgische fiscus maakt aanspraak op een deel van Kozljonoks fortuin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden