Zweedse sociaal-democratie zoekt oude luister met vakbondsman

Na de slechtste verkiezingsuitslag sinds 1914, een diepe interne crisis en enkele pijnlijke blunders van de inmiddels opgestapte partijleider hopen de Zweedse sociaal-democraten het ergste te hebben gehad.

AMSTERDAM - De nieuwe partijleider Stefan Löfven, een bij kiezers vrijwel onbekende vakbondsvoorzitter, moet de partij weer brengen op het punt waar zij vandaan is gekomen: een vanzelfsprekende machtsfactor in de Zweedse politiek, liefst zo dominant als tijdens de laatste honderd jaar, waarin de partij tot 2006 bijna onafgebroken regeerde.


Dat kan nog wel even duren, realiseert de nieuwe partijvoorzitter zich. Premier Fredrik Reinfeldt zit sinds 2006 met zijn centrum-rechtse regeringsalliantie stevig in het zadel en de Zweedse economie doet het goed.


De belangrijkste vraag is of Löfven de kiezers uit de stedelijke middenklasse kan terugwinnen die met name door de populaire Reinfeldt van de sociaal-democraten zijn weggekaapt. Löfven is leider van de metaalvakbond, een van de grootste vakbonden van Zweden. Met zijn aanstelling staat er voor het eerst in tien jaar weer een 'arbeider' aan het hoofd van de partij, constateerde de Zweedse krant Dagens Nyheter.


Löfven studeerde maatschappelijk werk, was lasser en werkte zich daarna op bij de vakbond. Collega's en partijgenoten roemen hem om zijn stabiliteit, rust en oprechte interesse in andermans standpunt. Een van zijn wapenfeiten is het uitonderhandelen van werktijdverkorting in ruil voor baangarantie tijdens de crisis in de metaalsector enkele jaren terug.


Of Löfven de tijden van Tage Erlander en Olof Palme kan doen herleven is ongewis. 'De weg terug is lang', zegt Ulf Bjereld, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Göteborg en actief lid van de partij. 'De partij staat nu op minder dan 25 procent. Het zou al goed zijn als de partij weer op 30 procent staat, maar dat was al het meest desastreuse verkiezingsresultaat ooit.' Een op de vier kiezers kent Löfven niet, zo bleek uit een peiling. 'Zijn benoeming is een gok', zegt Bjereld. Veel alternatieven waren er niet. Bekendere kopstukken uit de partij, zoals eurocommissaris Margot Wallström, weigerden.


Maria Wetterstrand, een ultra-linkse politica, bekritiseerde Löfven fel in Dagens Nyheter. 'Het is een keus voor asfalt- en betondemocratie, met hem gaat de partij terug naar de jaren tachtig.' Marie-Louise von Bergmann-Winberg, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Midden-Zweden, bestrijdt dit beeld. 'Hij is een voorstander van kernenergie, heeft goede contacten bij het bedrijfsleven en is pro-EU.'


Belangrijke taak voor Löfven is de partij weer een duidelijk gezicht te geven. Na twee verkiezingsnederlagen stapte partijleider Mona Sahlin in 2010 op. Amper tien maanden later moest ook opvolger Håkan Juholt weg. Declaratieperikelen en onhandige uitspraken deden hem de das om. 'Door interne strubbelingen kon de partij niet goed oppositie voeren', zegt Von Bergmann-Winberg.


Met de nadruk op economie en banen hoopt Löfven bij de parlementsverkiezingen in 2014 een deuk te kunnen slaan in Reinfeldts succesvolle aanpak: een combinatie van het behoud van de Zweedse verzorgingsstaat, belastingverlagingen en aanscherping van sommige uitkeringen. Want ook Reinfeldt heeft zijn achilleshiel: de werkloosheid is met 7 procent relatief hoog en door de Europese crisis zal de economie dit jaar minder groeien. Bovendien verloor zijn kabinet in 2010 door de opkomst van de ultra-rechtse Zweden Democraten de meerderheid.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden