Zweedse rellen leggen jarenlange spanningen bloot

De politie noemt de rellen in Stockholm de ergste Zweedse rellen ooit. Heeft de multiculturele samenleving gefaald?

Stockholm en andere Zweedse steden kenden de afgelopen jaren al eerder rellen, met brandende auto's en stenengooiende jongeren. Maar nu de oproer in Stockholm de vijfde dag is ingegaan en over een tiental buitenwijken is verspreid, spreekt de politie van de ergste rellen ooit. Toont de onrust het falen van de Zweedse multiculturele samenleving? Duidelijk is in elk geval dat de rellen spanningen blootleggen die al langere tijd smeulen.


De rellen ontstonden zondagavond in migrantenwijk Husby, toen een vreedzaam protest tegen de dood van een wijkgenoot door een politiekogel uitmondde in een vechtpartij met de ordepolitie. De nachten erna verspreidde de oproer zich naar andere buitenwijken. Niet alleen auto's werden in brand gestoken, ook een kleuterschool, politiegebouw en restaurant.


Een organisatie die zich inzet voor sociale verandering in de migrantenwijken, Megafonen, noemde direct na de eerste onrust de marginale positie van immigrantenjongeren en de harde opstelling van de politie als oorzaak. Politici uit de oppositie gaven de schuld aan falend overheidsbeleid en experts wijzen naar de werkloosheid, die onder migranten meer dan twee keer zo hoog is als gemiddeld.


De premier houdt zich verre van deze analyses en blijft erbij dat het gaat om boze, stenengooiende jongeren die geloven in geweld. 'Het in brand steken van een auto is geen vorm van vrije meningsuiting, het is vandalisme', zegt hij. Volgens de politie ging het in eerste instantie om jeugdbendes en criminele jongeren, maar is er inmiddels een zwaan-kleef-aaneffect ontstaan en relt er een heel divers scala aan mensen.


Uit de uitspraken van de rellende jongeren tegen verschillende media lijkt het dat de waarheid ergens in het midden ligt. Sommigen zeggen boos te zijn over werkloosheid, discriminatie en uitsluiting. Anderen zeggen gewoon stoer te willen doen, 'kijken wie het slechtste is'.


Wat ook de precieze oorzaak mag zijn, feit is dat het integratiedebat in Zweden nog altijd zeer ongemakkelijk wordt gevoerd, terwijl de problemen er wel degelijk zijn. De regering predikt nog altijd het ideaal van een gastvrije en multiculturele samenleving. In 2012 nam het land, waar inmiddels bijna een op de zes inwoners immigrant is, nog een recordaantal nieuwkomers op. Voor dit jaar worden er nog meer verwacht.


Maar in de praktijk groeit de kloof tussen de immigrantenbevolking, vaak geclusterd in buitenwijken in flats uit de jaren zestig, en de oorspronkelijk Zweedse bevolking. Experts noemen het land in toenemende mate gesegregeerd.


Geheel verbazingwekkend is dat niet. Integratiepolitiek was lange tijd gericht op de mogelijkheid de eigen cultuur te behouden, rechten die in de jaren zeventig werden afgedwongen door een grote Finse minderheid. Hoewel het beleid inmiddels meer op integratie is gericht, zijn in de buitenwijken waar soms meer dan 80 procent immigrant is nog altijd aparte crèches voor Somalische en Turkse kinderen.


In 2010 legde de racistische moorden van een schutter in Malmö onderhuidse spanningen bloot toen daardoor het integratiedebat oplaaide. De huidige rellen laten zien dat deze spanningen nog allerminst zijn verdwenen en waarschijnlijk alleen maar zijn gegroeid nu overheidsbezuinigingen en werkloosheid de immigrantenbevolking harder treffen dan de Zweden.


Ook voelen de rellende jongeren de gevolgen van een hardere opstelling van de regering, ingegeven door de komst van de anti-moslimpartij de Zweden Democraten. De anti-immigratiepartij kreeg in 2010 twintig zetels in het parlement, groeide sindsdien in populariteit, maar ontmoet in de het parlement nog altijd een cordon sanitaire.


De jongeren zeggen zich opgejaagd te voelen door de politie, die als onderdeel van een strengere handhaving op illegalen de laatste maanden steeds vaker identiteitscontroles uitvoert in de buitenwijken. Als een vorm van racisme, zo ervaren de jongeren het, en dat maakt de kloof alleen maar groter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden