Nieuws

Zweedse rechtszaak tegen Hamid Noury voor Iraanse massa-executies van 1988 begonnen

In Zweden is het proces begonnen tegen de Iraniër Hamid Noury, die wordt verdacht van betrokkenheid bij massa-executies die het Iraanse regime in de jaren tachtig uitvoerde. Het is het voor het eerst dat iemand voor die misdaden terechtstaat.

Hamid Noury (tweede van links) in de rechtszaal. Beeld AFP
Hamid Noury (tweede van links) in de rechtszaal.Beeld AFP

De officier van justitie in Stockholm zei dinsdag tijdens de eerste zitting dat de 60-jarige Noury wordt verdacht van moord en misdrijven tegen de menselijkheid. In de zomer van 1988 zou hij een sleutelrol hebben gespeeld bij de executie van honderden gevangenen in de zogeheten Gohardasht-gevangenis, zo’n 20 kilometer ten westen van Teheran. Noury zei onschuldig te zijn.

Zwarte episode

De zaak wordt internationaal met veel belangstelling gevolgd. Verwacht wordt dat deze een onthullend inkijkje zal bieden in een van de zwartste episodes uit de moderne geschiedenis van Iran: de zomer van 1988. Volgens mensenrechtenorganisaties zijn toen duizenden oppositieleden van het Iraanse regime in opdracht van de toenmalige leider Ayatollah Khomeini vermoord. Zonder enige vorm van proces zijn zij doodgeschoten of opgehangen. Het ging hoofdzakelijk om leden van de Iraanse Volksmoedjahedien (MEK), een linkse verzetsbeweging. Ook leden van andere linkse partijen zijn omgebracht.

Ook kan de zaak beschadigende gevolgen hebben voor de nieuwe president van Iran, de conservatieve hardliner Ebrahim Raisi. Hij was in 1988 een van de vier leden van de zogeheten ‘doodscommissie’, die de executies organiseerde. Raisi heeft tot nu toe altijd alle verantwoordelijkheid ontkend. Hij zegt simpelweg te hebben gehandeld in opdracht van Ayatollah Khomeini.

Als president geniet Raisi diplomatieke onschendbaarheid. Dat betekent dat hij gedurende zijn termijn hoe dan ook overal naartoe kan reizen. Maar nieuwe details over zijn rol tijdens de executies zullen zijn positie in de wereld er zeker niet makkelijker op maken. In mei riepen meer dan 150 invloedrijke personen, onder wie Nobelprijswinnaars en voormalige VN-medewerkers, op tot een internationaal onderzoek naar de moorden van 1988.

Iraniërs demonstreren buiten het gerechtsgebouw. Zij eisen de doodstraf voor Noury. Beeld EPA
Iraniërs demonstreren buiten het gerechtsgebouw. Zij eisen de doodstraf voor Noury.Beeld EPA

Noury wordt in Zweden berecht volgens het juridische universaliteitsbeginsel, dat geen specifieke connectie vereist tussen dader en grondgebied van de staat waar hij terechtstaat. Van dit principe kan gebruikgemaakt worden als er sprake is van ernstige beschuldigingen zoals genocide, oorlogsmisdaden en marteling.

Luxe cruise

De Iraniër werd door een van zijn voormalige politieke gevangenen, de mensenrechtenactivist Iraj Mesdaghi, naar Zweden gelokt met de belofte van een luxe cruisetocht. Mesdaghi had samen met 29 anderen gewerkt aan een dossier van duizenden pagina’s tegen Noury. Noury werd direct na zijn landing gearresteerd.

De Zweedse rechtbank hoort de komende drie dagen tientallen getuigen. De rechter zal in april 2022 uitspraak doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden