Zweden kiezen voor afzijdigheid

Het Pim Fortuyn-effect is uitgebleven in Zweden. Ondanks de moord vorige week op minister van Buitenlandse Zaken Anna Lindh, een van de prominentste pleitbezorgers van de toetreding van Zweden tot de eurozone, hebben de Zweden gisteren met vrij ruime meerderheid (56 procent) gestemd tegen het opgeven van hun nationale munt...

Al voor de moord op Lindh zagen de prognoses er somber uit voor 'Brussel', maar EU-functionarissen koesterden de stille hoop op een herhaling van het 'eurowonder' van 1994, toen de Zweden tegen de voorspellingen in voor toetreding tot de Europese Unie stemden.

Uiteraard durfde niemand het hardop te zeggen, maar er was ook de hoop dat de Zweden de nagedachtenis van de populaire minister van Buitenlandse Zaken zouden eren met een ja-stem voor de euro. De 'beste manier' om Lindh te herdenken, was naar de stembus te gaan, zei de Zweedse Eurocommissaris Margot Wallstrom na Lindhs dood. En dan voor stemmen, was de stilzwijgende boodschap.

De Zweedse premier Göran Persson klaagde voor de stemming dat Duitsland en Frankrijk de voorstanders van de euro in zijn land in de wielen hadden gereden door haast zonder berouw te zondigen tegen de afspraken in het Stabiliteitspact over de maximale begrotingstekorten.

Volgens hem zaaiden ze daarmee twijfel over de hardheid van de Europese munt. Bovendien wekten ze met hun weigering zich te houden aan de strikte eisen van het Stabiliteitspact bij de kleinere landen de indruk dat alle lidstaten in de EU gelijk zijn, maar om met George Orwell te spreken, sommige meer dan de andere. Kortom, als de groten zondigen, mag dat. Geen populair standpunt in Zweden.

Het is echter de vraag of de Zweedse kiezers zich door deze argumenten hebben laten leiden. Waarschijnlijk heeft de uitslag veel meer te doen met de traditionele hang naar neutraliteit en afzijdigheid van de Zweden en het feit dat het land nu een grotere economische groei en een lagere werkloosheid geniet dan de landen die deel uitmaken van de eurozone.

Doorslaggevend was vermoedelijk de angst dat onderwerping aan het euroregime het einde zou betekenen van de laatste restjes van het welzijnsparadijs waarop de Zweden zo trots zijn.

Na het fiasco van het Zweedse euro-referendum is het uiterst onwaarschijnlijk geworden dat Groot-Brittannië en Denemarken (dat de euro drie jaar geleden verwierp), binnen afzienbare termijn aansluiting zullen zoeken bij de eurozone. Nog zorgelijker is echter het vooruitzicht dat de Zweedse euroscepsis mogelijk zal overslaan naar andere landen, wanneer er moet worden gestemd over de omstreden ontwerpgrondwet voor de Europese Unie. Dat zou tot veel ernstiger problemen kunnen leiden.

Vooral de kleinere EU-landen hebben flinke bezwaren tegen sommige onderdelen van de ontwerptekst. Als een van die landen die per referendum verwerpt, zou de hele grondwet wel eens op losse schroeven kunnen komen te staan.

Dit is de eerste bijdrage van onze correspondent Bert Lanting vanuit Brussel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.