'Zwartst mogelijke scenario Fukushima valt nog mee'

AMSTERDAM - Het zou uit te rekenen moeten zijn. Hoeveel radioactiviteit komt er in de lucht als de splijtstofstaven in Fukushima smelten? Waar komt die dan terecht, en in welke concentraties? Met andere woorden: wie moeten zich echt zorgen maken?

Een militaire helikopter dropt water op Fukushima. Beeld reuters
Een militaire helikopter dropt water op Fukushima.Beeld reuters

De Britse wetenschappelijke regeringsadviseur John Beddington deed woensdag een poging die laatste, overkoepelende vraag te beantwoorden. Tijdens een persconferentie in de Britse ambassade in Tokio betoogde hij dat zelfs het zwartste scenario zal meevallen. 'De situatie is erg problematisch voor de onmiddellijke omgeving, en voor de mensen die nu in de centrale werken. Maar buiten een zone van 20 tot 30 kilometer is er echt geen gezondheidsprobleem. Hier in Tokio? Absoluut niet.'

Beddington baseert zijn inschatting op het scenario van een kernsmelting, waarbij de verhitte radioactieve kern door het reactorvat heen smelt. De reactoren van Fukushima hebben geen zogeheten core catcher om de smeltende pap op te vangen.

Volledige meltdown
Gevolg van een volledige meltdown zou een explosieve reactie met het betonnen omhulsel kunnen zijn, waarbij radioactief materiaal de lucht in wordt geslingerd.

Maar de hoogte zou beperkt blijven tot 500 meter, zegt Beddington. In Tsjernobyl werd radioactief materiaal door een wekenlange brand 10 kilometer omhoog gestuwd, waarna het zich over grote delen van Europa verspreidde. Materiaal tot op 500 meter hoogte zou daarentegen binnen 20 kilometer weer op de grond terechtkomen, zegt Beddington.

Volgens Diederik Samsom, PvdA-Kamerlid en kernfysicus, is er echter weinig te zeggen over de verspreiding van eventuele ontsnappende radioactieve deeltjes. 'Als ze door brand worden verspreid, komen ze ergens anders terecht dan wanneer ze bij wijze van spreken gewoon over de rand stromen. En een brand is denkbaar.'

Afkoelen
De grootste zorg zijn sinds dinsdag de bassins voor de opslag van gebruikte splijtstofstaven, die buiten de reactorbehuizing liggen, boven in het gebouw. Gebruikte splijtstofstaven geven nog warmte af, en moeten daarom in een soort zwembad afkoelen.

Als het water door gebrek aan koeling gaat koken, komen de staven bloot te liggen en kunnen ze smelten: het bekende probleem.

Alleen is het probleem in de onbeschermde bassins veel groter dan in de reactor zelf. Als de staven smelten kunnen de radioactieve deeltjes direct in de atmosfeer terechtkomen.

Dinsdag gebeurde dat voor het eerst bij reactor 4. Woensdag daalde ook in het koelbassin van reactor 3 het water. Bij de reactors 5 en 6 stijgt sinds gisteren de temperatuur van het badwater, over de reactors 1 en 2 is niets bekend.

Spuitwagens vanaf de grond
De Japanners proberen uit alle macht het water in de bassins weer op peil te krijgen: even werden woensdag helikopters ingezet (tot de straling te hoog bleek), vandaag proberen ze het met spuitwagens vanaf de grond.

'Vanwege het gebrek aan omhulling baren die bassins me de meeste zorgen', zegt Frodo Klaassen van nucleair consultancybedrijf NRG in Petten. 'Ik ben nu pessimistischer dan twee dagen geleden.'

Een drooggevallen en in brand gevlogen bassin kan de gevreesde warmtebron zijn voor verdere verspreiding van radioactiviteit. 'Dan wil je weten: hoeveel splijtstofstaven liggen er in die afkoelbaden, en hoe radioactief zijn ze?'

NRG heeft inmiddels een overzicht. Het lijkt erop dat de splijtstofstaven in de bassins van de reactors 5 en 6 al zo lang buiten de kernreactor staan, dat ze ook als ze droogvallen niet zullen smelten. In het bassin van reactor 4 zou echter een complete, relatief recente kern uit de reactor zitten. 'Dat maakt de voorraad radioactief materiaal dramatisch groot', zegt Kamerlid Samsom.

Stralingsniveaus betrekkelijk laag
De stralingsniveaus in de gebieden rond de centrale zijn nog betrekkelijk laag. Hoewel er af en toe grote stralingspieken worden gemeten in de directe omgeving van de Fukushima centrale, nemen die pieken kwadratisch met de afstand af. Oftewel: als de straling op 10 meter van de stralingsbron 400 millisievert per uur is, dan is die op 100 meter honderd keer zo klein (4 millisievert). Dat is nog steeds vier keer de toegestane jaardosis, maar het geeft aan dat de stralingsintensiteit snel afneemt.

De echte problemen ontstaan pas als de stralingsbronnen zelf, de deeltjes uit de splijtstofstaven dus, over grotere afstanden worden getransporteerd.

Ook in Tokio zijn de niveaus nog niet ongezond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden