Zwarte ziel

Wendell Jaspers speelt Strindberg: Freule Julie als destructieve verleidster van huisknecht Jean.

'Freule Julie zette ik eerst nogal frivool neer. Koket, als een soort wervelwind, veel schakelen tussen emoties, veel weglachen. Voor mij was ze een wat verveelde, labiele trut, die een spelletje speelt met de huisknecht. Wulps. Ik heb eerder soortgelijke personages gespeeld en dit is mijn eerste impuls blijkbaar: vrolijkheid veinzen en wulpsheid er bovenop zetten. Maar Thibaud vraagt iets heel anders.'


Wendell Jaspers (31) speelt de titelrol in Freule Julie van August Strindberg uit 1888. Thibaud Delpeut (33) regisseert. Actrice en regisseur timmeren binnen hun eigen vakgebied lekker aan de weg, de laatste tijd steeds meer samen - en dat valt op.


Freule Julie is geen makkelijk geval, zegt Jaspers achter een cafétafeltje, na de repetities. Wel intrigerend. Hoe dan ook: 'Ik zou nog ja tegen Thibaut zeggen, al ging hij Doornroosje ensceneren. Omdat hij me dingen laat doen die ik nog niet heb gedaan als actrice. Met Freule Julie moest ik af van de koketterie. De hang naar destructie is groter dan de lol die het flirten oplevert - zei hij. Dat zou ik nooit primair uit mezelf doen. Reuze interessant.'


'Onze smaak sluit bovendien bij elkaar aan, we houden van energiek theater met naturalistische, naar geloofwaardigheid strevende speelstijl. Hij draagt bovendien heftige thema's aan. En dat is voor mij vrij nieuw, dat zwarte van de menselijke ziel laten zien.'


Zo stond ze vorig seizoen onder meer in Nacht en afgelopen zomer in 4.48 Psychosis, twee indringende voorstellingen die niettegenstaande hun duistere portee door zijn heldere enscenering en haar overrompelende spel groot succes boekten. Volgend seizoen is Medea het plan, maar eerst dus Freule Julie.


Het stuk gaat over een jonge vrouw van adel die bevrijding zoekt uit haar verstikkende milieu en huisknecht Jean verleidt, die verloofd is met de arme Kristin. Tussen deze drie ontrolt zich een wreed spel. Delpeuts interpretatie van het stuk gaat volgens Jaspers verder dan gebruikelijk. Getoond wordt hoe 'arm' tot een vuile opstand wordt gedreven wanneer 'rijk' maar blijft vernederen. Een tafereel dat de huidige samenleving niet bepaald onbekend is.


Ze denkt even na en zegt: 'Het herinnert ook aan Michael Hanekes film La Pianiste, waarin de personages niet meer kunnen loskomen uit het patroon dat ze zelf hebben geschapen. Ik denk ook vaak aan wat er gebeurd moet zijn met Julie vóórdat het stuk begint. Hoe moeilijk haar leven moet zijn geweest. Daaruit haal ik mijn inspiratie.'


Guy Clemens en Eline ten Camp zijn Jaspers' tegenspelers, net als de technici en de decorontwerper mensen uit een vast clubje rond de regisseur. 'Dat vaste voelt fijn, want ik heb zoveel gefreelancet.' Na haar opleiding aan de Fontys Theaterschool in Eindhoven speelde ze vanaf 2003 onder meer bij de Wetten van Kepler, het Nationale Toneel, Madeleine Matzer, en dus Delpeut. Voor haar rol van Marilyn Monroe werd ze genomineerd voor de theaterprijs Theo d'Or. Met haar heldinnen loopt het zelden goed af. 'De zelfmoordmeisjes van Wendell Jaspers', kopte een krant.


'En toch is liefde de drijfveer van mijn personages', mijmert ze. 'Maar goed. Je zou inmiddels kunnen vragen: Wendell, waar blijft de klucht met slaande deuren. Ik zou ook best zin hebben in iets luchtigs. Vroeger speelde ik juist rare jochies of buurmannen die opkwamen met een HEMA-worst. Ik was alleen maar clowntjes aan het doen, grappen aan het maken, kleedkisten plunderen - dat was op de toneelschool. Daar komt dat wervelende vandaan. Daar kwam geleidelijk een vrouwelijke laag bij, en met Thibaud dus de donkere kant van de mens, de dierlijke zelfs.'


'Ik voel me thuis bij regisseurs bij wie je mag meedenken. Die behoefte wortelt in mijn middelbareschooltijd in Wageningen waar we theaterprojecten deden met Jeroen Kriek. Geweldig vond ik het. Eindhoven vond ik moeilijker. Ik had echt een attitudeprobleem, ik zou het wel even doen. Dronken de les in stappen, vertrouwen op je eigen charme, denken dat je er wel doorheen zwijnt. Nou, met charme kom je er niet. Ik had discipline nodig.'


'Pas na school is het besef geland dat je op toneel een gedachtegoed kunt overbrengen. Ik heb veel gezocht, maar ik ben nu waar ik wezen moet.'


Grinnikt: 'Dit voorjaar bijvoorbeeld in Cat on a hot tin roof. Speel ik een rigide, naar geld lonkende schoondochter. Daar ben ik over aan het fantaseren. Ik vind acteren leuk als mensen en het proces om mij heen mij inspireren. Als dat niet zo is, vind ik er weinig meer aan.'


'Een paar jaar geleden ben ik gaan reizen, heb ik het theater even losgelaten. Inmiddels vind ik het fijn om erin en eruit te kunnen stappen. Niet alles op voorhand vastleggen, maar vertrouwen op wat er is. Daar word ik rustig van. Ik heb vroeger heel veel verwachtingen gehad, en ik ben heel gevoelig voor roezen. Maar wanneer ik de opties gewoon per dag bekijk, werkt het prima.'


Freule Julie van Thibaud Delpeut/Toneelschuurproducties gaat vanavond in première in de Toneelschuur Haarlem.


Wendell Jaspers over regisseur Thibaut Delpeut:


'Thibaut draagt heftige thema's aan. Dat is voor mij vrij nieuw, dat zwarte van de menselijke ziel laten zien. (...) Ik zou nog ja tegen Thibaut zeggen, al ging hij Doornroosje ensceneren.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden