Zwarte Piet is niet racistisch bedoeld; hij is bovendien veranderd

Mag Sinterklaas op de Unescolijst van immaterieel erfgoed zolang Zwarte Piet zijn knecht is?

JOHRAN WILLEGERS

Het Sint-Nicolaasgenootschap Nederland wil dat het Sinterklaasfeest op de lijst van immaterieel erfgoed van Unesco komt te staan, een wens die door u wordt gesteund. Maar Zwarte Piet is toch een belichaming van racisme?

Nee, zo is het niet bedoeld. Zwarte Piet komt midden 19de eeuw bij Sinterklaas uit een boekje van Jan Schenkman. Hij was een vooruitstrevende man en wilde Sinterklaas wat bijzonders meegeven; ook die stoomboot was gloednieuw. In die tijd hadden we nog maar weinig zwarte mensen in Nederland en was dat speciaal. Schenkman wilde absoluut niet racistisch zijn.

Er is wel echt een stereotype van een Afrikaan neergezet.

Ja, omdat het bijzonder was. Schenkman was een grote bewonderaar van de Gouden Eeuw.

Een bewonderaar van de Gouden Eeuw en dan dat kroeshaar en die dikke lippen.

Je moet het in die tijd zien. Maar ik weet dat het een knelpunt is in het verlenen van de Unescostatus. Die discussie zullen we aangaan.

Ik citeer uit een boek van de Gentse hoogleraar Europees strafrecht Gert Vermeulen: 'Stereotypen zijn de belangrijkste factoren bij de totstandkoming van racisme.' Hierbij gaat het niet om expliciet racisme, maar om een geschetst beeld dat racistische gevoelens aanwakkert.

Ik kan me niet voorstellen dat kinderen die van Zwarte Piet houden, denken dat alle mensen met een donkere huidskleur knechten zijn. Je ziet dat Zwarte Piet de afgelopen tien jaar ontzettend is veranderd. Hij is niet meer een onderdanig persoon, maar een moderne manager.

Manager? Het is nog steeds een dommig figuurtje dat rondspringt en de staf van de Sint vasthoudt.

Dat ben ik niet met je eens. Zwarte Piet is iemand die met de tijd meegaat. Tijdens bijeenkomsten van het Sint-Nicolaasgenootschap Nederland zie ik heel veel Zwarte Pieten en die zijn absoluut niet infantiel. Ze zorgen ervoor dat de logistiek van de pakjes goed verloopt en bij de juiste kinderen terechtkomt. Het zijn werkende mensen die heel veel van kinderen houden.

In de VS waren van 1830 tot 1910 de zogenoemde Minstrel Shows populair. Blanke mannen schminkten zich zwart en speelden 'luie, naïeve, kinderlijke karakters die afhankelijk van superieuren zijn', aldus hoogleraar sociologie David Pilgrim van de Ferris State University. Door de emancipatie is dit beledigende schouwspel gestopt. Dat kan ook met onze Zwarte-Piet-traditie.

Heel veel dingen kunnen ook allang niet meer. Zoals die spaarpot met een negerkopje dat ging knikken als je er geld instopte. Mensen denken daar nu heel anders over. Er leven hier ook veel meer mensen met een andere cultuur dan vroeger. Zwarte Piet hoort bij het feest zoals dat nu wordt gevierd en blijft bij kinderen ontzettend populair.

Maar het feit dat de traditie bij kinderen populair is, hoeft nog niet te betekenen dat het goed is.

Ook gekleurde mensen zijn tegenwoordig lid van het Sint-Nicolaas-genootschap. Je hebt ook zwarte Sinterklazen die zich wit maken en Zwarte Pieten die echt zwart zijn.

Ik denk dat we geleidelijk aan ook pietjes krijgen met een witte huidskleur. Als je Zwarte Piet gaat verbieden, krijg je zoveel negatieve publiciteit, dat is niet goed. Het Sinterklaasfeest blijft met al haar aspecten de nummer één op de ranglijst van volkstradities.

Volgens mij is volkstraditie nummer één hier het ontbreken van historisch besef.

Je kunt een traditie niet van bovenaf sturen. Het feest wordt beleefd door mensen. We kunnen wel proberen om zo goed mogelijk de hedendaagse betekenis te laten zien. Sinterklaas heeft altijd onder vuur gelegen; bijvoorbeeld toen hij een katholieke bisschop was en de protestanten hem maar niets vonden. Sinterklaas is heel vaak vernieuwd. Dat gaat nu ook weer gebeuren.

Als mensen Zwarte Piet als racistisch beschouwen, moet er een discussie worden gevoerd. Ik denk en hoop dat er witte pieten en Aziatische pieten bij komen. Zwarte Piet blijft hoe dan ook populair.

Het feit dat veel Nederlanders Sinterklaas belangrijk vinden, rechtvaardigt het toch nog niet.

Je moet ook kijken naar de intentie en Zwarte Piet is gewoon niet racistisch bedoeld. En in het verleden is het evenmin racistisch bedoeld. Wat zou Sinterklaas zonder zijn Zwarte Pieten zijn?

Een zzp'er.

Zo werkt dat niet. Je moet feesten die gedragen worden door een gemeenschap respecteren. Ik denk dat Zwarte Piet zich als vanzelfsprekend zal aanpassen. Ik zie heel veel Zwarte Pieten die erg van deze tijd zijn.

Ik heb nog een versje: 'Ook al ben ik zwart als roet, ik meen het toch goed.' Dat is toch wel een beetje pijnlijk.

Volgens mij wordt met die tekst bedoeld dat kinderen niet zo vaak donkere mensen zagen en daarom misschien wel bang voor ze zouden worden. Maar ik hoor dat liedje tegenwoordig niet meer. Dat is toch echt wel uit het verleden.

Sinterklaas komt ook uit het verleden. Dit versje bewijst toch dat Zwarte Piet in beginsel wel degelijk tot racisme aanzette?

De tijd verandert, wat toen kon, kan nu niet. Sinterklaas is ook meegegaan met de tijd. Als tradities zich niet aanpassen, verdwijnen ze gewoon.

CV:

1951 Geboren in Tegelen

1974-1979 Studie geschiedenis, Tilburg

1978-1984 Docent geschiedenis

1980-1985 Studie geschiedenis, Utrecht

1984-heden Hoofdredacteur Traditie

1987-heden Directeur Nederlands Cen-trum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed

2004-heden Hoofdredacteur Volkscultuur Magazine

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden