Zwarte paus lijkt niet ver weg meer

Hoe groot zou de kans zijn, dat de volgende paus zwart is?..

Er is al eens een vrouwelijke kerkvorst geweest, dus in beginsel kijken ze nergens meer van op, in het Vaticaan. Aan de kribbe van Jezus Christus zelf heeft indertijd in Bethlehem nog een Zwarte Wijze gestaan. Die was weliswaar in het gezelschap van twee Witte Wijzen, maar daar hoeft niemand iets achter te zoeken. Toen Karol Wojtyla een kwart eeuw geleden tot het hoogste ambt in de rooms-katholieke kerk geroepen werd, betekende zijn benoeming ook al een adembenemende breuk met een solide traditie: de eerste paus van Slavische komaf en de eerste niet-Italiaanse paus sinds het verscheiden van onze eigen Adrianus VI, begin zestiende eeuw.

Gods water loopt, vanuit Rome bezien, sedertdien al over Gods akker.

Wie het lijstje bestudeert van de dertig kardinalen van wie Johannes Paulus II zondag de benoeming heeft aangekondigd één extra heeft hij er nog in pectore: in zijn borst'; hij kent de naam al wel, maar wil die nog niet zeggen gaat met alles rekening houden. Dertig, en zodra die borst opengaat eenendertig nieuwe kardinalen, van wie het merendeel volgens de spelregels straks papabel zal zijn: dat lijkt op pluggen. Het heeft er in elk geval de schijn van dat de paus tot in lengte van jaren over zijn graf heen wil regeren. Voor jongstleden zondag had deze paus immers al meer kardinalen benoemd dan enige paus voor hem.

Alleen kardinalen die tijdens de uitverkiezing van een nieuwe paus de leeftijd van 80 jaar nog niet hebben bereikt mogen straks meestemmen, als de huidige functionaris tot heerlijkheid bevorderd is. Van de 109 zittende kardinalen die nog de kiesgerechtigde leeftijd hebben zijn er straks nog maar vijf die niet door Johannes Paulus II zijn benoemd.

Van de nieuwe dertig kardinalen komen er zeven uit de curie. Die hebben dus al ervaring op het gebied van de kerkpolitiek en soms zelfs de wereldpolitiek, wat ze straks een streepje voor geeft. Negentien zijn er praktiserend aartsbisschop, wat vanuit pastoraal oogpunt voor hen pleit. Vier zijn er nu al boven de tachtig, dus die zitten er straks hoe dan ook voor spek en bonen bij.

Het is een pittige betrekking, het pausschap. Daarom is de benoeming van Jean Louis Tauran net zestig en al dertien jaar Vaticaan-ervaring een interessante. Hij doet het secretariaat Buitenlandse Betrekkingen en heeft vanuit dien hoofde nauw met Johannes Paulus II samengewerkt. Diens belangstelling voor de wereldpolitiek is bekend: aan het begin van zijn loopbaan zette hij zich in voor de erosie van het Oost-Europese communisme, de afgelopen jaren vergadert hij graag met de wereldleiders over de wereldpolitiek. De Fransman Tauran is gekneed in de diplomatie van de Heilige Stoel en met zijn benoeming benadrukt de paus het gewicht dat hij daaraan hecht.

Opvallend is, dat er maar zes Italianen onder de nieuwe kardinalen zijn. Daarmee bezegelt Johannes Paulus II een trend, die hij gedurende de gehele periode van zijn ambtsoefening heeft onderhouden. Hij heeft de Italiaanse presentie in het college van kardinalen aanzienlijk teruggedrongen.

Ook benoemde hij een Kroaat, een Braziliaan, een Amerikaan en een Canadees. Dat eerste moet worden beschouwd als een eerbetoon aan de indrukwekkende beweging van communisme naar tamelijk bigot katholicisme die Kroatië na het uiteenvallen van Joegoslavië doormaakte. En het tweede haalt de banden aan met belangrijke overzeese kerkprovincies.

Maar het opwindenst zijn toch de benoemingen van een Nigeriaanse, een Sudanese, een Ghanese, een Indiase en een Vietnamese aartsbisschop. Het minste dat je ervan zeggen kunt, is dat het wat kleur brengt in het gezelschap van voornamelijk bleke tot lijkbleke mannen.

Maar het wijst ook op het gewicht dat de huidige paus toekent aan de kerkprovincies buiten Europa en Amerika, de kerkprovincies waarin het dichtst op de andere grote wereldgodsdiensten wordt geleefd. Tijdens de Irak-crisis maakte de paus al herhaaldelijk duidelijk bezorgd te zijn om juist die delen van zijn immense kudde.

Het katholicisme mag in de Oude en in de Nieuwe Wereld dan aan populariteit inboeten, in de Derde Wereld is er nog een wereld te winnen. De toetreding van Anthony Olubumni Okigie, Gabriel Zubeir Wako, Peter Kodwo Appiah Turkson, Telesphore Placidus Toppo en Jean-Baptiste Pham Minh Man in het college van kardinalen bevestigt dat.

Terwijl het Vaticaan ervoor strijdt het christendom in de nieuwe Europese grondwet te krijgen, lijkt het er tegelijkertijd rekening mee te houden dat het zwaartepunt daarvan zich al verplaatst heeft. Als dat zo door gaat is die zwarte paus niet ver weg meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden