Zwarte kijkdoos vol perversiteiten

Emilia Galotti

* * *


Den Haag Emilia Galotti is een merkwaardige tragedie uit 1772, geschreven door de Duitse Gotthold Ephraim Lessing. Over de jonge, wulpse Emilia die door haar wanhopige vader wordt vermoord om haar te redden uit de klauwen van de bronstige prins Hettore Gonzaga.


Koren op de molen van regisseuse Susanne Kennedy. De afgelopen jaren heeft zij bij het Nationale Toneel laten zien dat juist de merkwaardigere hoofdstukken uit de toneelbibliotheek prima als uitgangspunt kunnen dienen bij het ensceneren van haar ondubbelzinnige inkijkjes in de irrationele, immorele binnenwereld van de mens. Zoals vorig seizoen het angstaanjagende Over dieren van Elfriede Jelinek.


Ook Emilia Galotti heeft ze hevig bewerkt tot een zwarte kijkdoos vol perversiteiten en openlijke gewelddaden. Juist de onuitgesproken seksuele gevoelens en de fysieke confrontaties die in het oude toneelstuk uit het zicht plaatsvinden, maakt Kennedy tot hoofdzaak van haar voorstelling, die gestructureerd is als een nachtmerrie. De plot is naar de achtergrond verdwenen.


Gothic horror voert de boventoon. De acteurs zijn nagenoeg onherkenbaar geschminkt, bepruikt en aangekleed. Emilia (Çigdem Teke) ziet eruit als een spook in haar witte gewaad en met haar bleke gezicht. Ze zweeft heen en weer over het podium tussen de geile prins (Jobst Schnibbe) en haar werkelijke geliefde, graaf Appiani (Jochum ten Haaf), die rondloopt in een trouwpak waarop een skelet is getekend.


De prins heeft ze allebei opgesloten in een kerker in zijn 'lustslot'. Hier zwerft ook een afgedankte maîtresse van hem rond: de bloed kwijlende, steeds haar borsten ontblotende gravin Orsina (Tamar van den Dop).


Kennedy vermengt de horror met een cynische, emotieloze tekstbehandeling. Toch is de impact dit keer minder dan in bijvoorbeeld Over dieren. Deels omdat de thematiek - angst de controle over lustgevoelens te verliezen - wat belegen is en deels omdat de gebruikte beeldtaal wat clichématiger is dan anders.


Wel effectief is de voor Kennedy kenmerkende focus op monden en ogen. Bij alles wat ze zeggen of doen, kijken de acteurs het publiek indringend aan met een enge grijns die niet van hun gezicht is af te slaan. Dit bewerkstelligt een collectief gevoel van ongemakkelijkheid op de tribune en maakt de toeschouwers mede schuldig aan het getoonde geweld.


Een echt hoogtepunt bereikt deze horror Emilia Galotti pas tegen het einde, als de machteloze vader Galotti (Khaldoun Elmecky) zijn dochter komt redden.


In een stille en verstilde scène vermoordt hij haar met tientallen trage messteken. Na haar langdurig doorboort te hebben, legt hij zijn Emilia voorzichtig op een stuk plastic en overgiet haar met nepbloed. Om vervolgens volstrekt emotieloos uit te kramen: 'Wat heb ik gedaan?' En weer die beschuldigende blik richting het publiek dat ademloos heeft zitten toekijken. Zo treft Kennedy alsnog haar doel.


Vincent Kouters


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden