Zwarte kerk Charleston: van slavenopstand tot een bloedbad

De Emanuel-kerk in het Amerikaanse Charleston, waar een blanke schutter woensdag negen zwarte kerkgangers doodschoot, heeft een rijke maar ook bewogen historie. Het is het onderkomen van een van de oudste en grootste zwarte kerkgemeenten in het zuiden van de VS. De afgelopen twee eeuwen speelden kerkgangers een rol bij een slavenopstand en de zwarte burgerrechtenbeweging. 'Moeder Emanuel', zo noemden gelovigen hun kerk.

Gelovigen bidden vlakbij de kerk voor de slachtoffers Beeld reuters

Hoewel de kerk tijdens de roerige geschiedenis een keer in brand werd gestoken en zelfs werd verboden, was het nooit het mikpunt van zo'n bloedige aanval als woensdag. Wel werd een van de oprichters, die zich als slaaf wist vrij te kopen na het winnen van de loterij, met 34 anderen geëxecuteerd. Hij was betrokken bij het organiseren van een slavenopstand in Charleston.

De kerk werd opgericht door vrije zwarte burgers en slaven uit onvrede over hun behandeling door blanke methodisten. Na een ruzie in 1816 over een begrafenisterrein, stichtten zo'n 1.400 gelovigen een nieuwe kerk. Onder leiding van dominee Morris Brown sloten ze zich aan bij de African Methodist Episcopal Church, een kerkgemeente die in Philadelphia was ontstaan.

Beeld reuters

Organiseren

De jonge zwarte kerk had het echter niet makkelijk. Twee jaar na de oprichting, in 1818, belandden Brown en andere dominees in de cel. Ze zouden zich niet hebben gehouden aan wetten die bepaalden dat zwarten alleen religieuze bijeenkomsten mochten houden onder supervisie van blanken.

In 1822 ging het helemaal mis. Mede-oprichter Denmark Vesey werd onderwerp van een justitieel onderzoek omdat hij slaven wilde verenigen. Vesey, die ooit als slaaf de bediende was van een slavenhandelaar, was toen al ruim twintig jaar een vrij man. Dankzij de 1.500 dollar die hij in de loterij had gewonnen, kon hij zich vrijkopen en als timmerman vestigen in Charleston.

De opstand kwam echter niet van de grond. Nadat de autoriteiten erover waren ingelicht, werd Vesey gearresteerd en terechtgesteld. Dominee Brown, die nooit werd veroordeeld, vertrok naar Philadelphia. Daar schopte hij het tot tweede bisschop van de zwarte moederkerk. In die moeilijke periode werd de Emanuel-kerk in brand gestoken. De kerk werd opnieuw opgebouwd. Maar het was slechts van korte duur.

In 1834 werden alle zwarte kerken in South Carolina verboden. Tot 1865 waren de kerkgangers gedwongen om in het geheim bijeen komen om te bidden.

Darby Jenkins en zijn moeder Ashley komen bloemen leggen vlakbij de kerk voor de slachtoffers. Beeld reuters

Coretta King

In de jaren daarna spraken talloze bekende zwarte leiders in de beeldbepalende kerk in Charleston, van schrijver Booker T. Washington tot Martin Luther King. Deze deed in 1962 een dringend beroep op de zwarte bevolking van South Carolina om te gaan stemmen. In 1969 trok zijn weduwe Coretta met honderden demonstranten op naar de kerk tijdens een staking van zwart ziekenhuispersoneel.

Tot het bloedbad van woensdag, was de kerk de laatste decennia vooral een trekpleister voor toeristen die Charleston bezochten. 'Een van de weinige religieuze interieurs die nog orgineel zijn', zegt de federale National Park Service over de kerk.

Nu staat de Emanuel-kerk wereldwijd echter vooral te boek als die Amerikaanse kerk waar een 21-jarige blanke man koelbloedig zijn moment afwachtte, tussen de gelovigen, en na een uur erop los schoot.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden