Zwarte gevangenissen zijn gezicht van Chinese goelag

Ze zien er in hun uniformen uit als politie-agenten, en ze plukken lastige burgers van straat om ze op te sluiten in geheime gevangenissen. De mannen van de SHANGHAI - Anyuanding Veiligheids- en Preventiedienst uit Peking zijn het jongste gezicht van de Chinese goelag, waartegen de vrijdag met de Nobelprijs voor de vrede beloonde mensenrechtenactivist Liu Xiaobo zich keert.

Door Hans Moleman
null Beeld reuters
Beeld reuters

Vroeger, onder het regime van Mao, had je in China net als in de voormalige Sovjet-Unie in afgelegen, liefst ijskoude delen van het binnenland grote gevangenenkampen waar iedereen die de communistische partij in de weg liep werd opgesloten, gemarteld en vaak vermoord. Die tijd is nu wel voorbij, al zijn er nog steeds enkele barre gevangenissen waar honderden Tibetaanse en Oeigoerse dissidenten en aanhangers van de verboden religieuze groep Falun Gong zijn opgesloten.

Aanpak lastposten 'uitbesteed'
Maar de Chinese staat is met zijn tijd meegegaan. De aanpak van lastige burgers wordt anno 2010 liever uitbesteed aan een schaduwachtig verschijnsel als Anyuangding. Het is een particuliere beveiligingsfirma die uitstekende banden moet hebben met politie en veiligheidsdiensten, omdat ze ongehinderd in de Chinese hoofdstad en andere steden mensen kan kidnappen.

Anyuanding wordt ingehuurd door partijbestuurders van dorpen en steden in het binnenland die niet willen dat hun machtsmisbruik aan de grote klok wordt gehangen bij hogere autoriteiten. Net als eeuwen geleden in de feodale keizertijd trekken tegenwoordig nog duizenden burgers, meest arme boeren en buitenlui, naar de hoofdstad met een petitie. Ze hopen dat er in Peking wel eerlijke functionarissen zitten, die naar hun vaak schrijnende verhalen willen luisteren.

Corrupte lagere partijbonzen is het veel waard om dit te voorkomen, want klachten zijn toch slecht voor hun carrière. Geregeld wordt daarom vanuit de provincie de eigen, lokale politie achter petitiebrengers aan gestuurd. Maar dit heeft al diverse keren tot schandaaltjes geleid wanneer dergelijke acties via het internet uitlekten.

Anyuanding sprong behendig in het gat in de repressiemarkt. Het biedt aan tegen de somma van 30 euro per hoofd per dag provinciale lastpakken op te pakken en weg te sluiten in zogenaamde 'zwarte gevangenissen'. In deze aftandse staatshotels en safehouses worden betrokkenen dagen of weken vastgehouden en vaak mishandeld. Als de intimidatie klaar is, worden ze naar huis gestuurd.

Het Chinese zakenweekblad Cajing bracht het schandaal onlangs aan het licht. Het schijnt een lucratieve bezigheid te zijn, aldus het blad: het Pekingse ontvoerbedrijf draaide in 2008 een omzet van ruim 2 miljoen euro.

De regering in Peking ontkende tot voor kort het bestaan van zwarte gevangenissen, ondanks vele getuigenissen van slachtoffers. Pas anderhalve week geleden, na de publicatie in Cajing, zag de hoogste leiding zich gedwongen in te grijpen. De eigenaar van Anyuanding en zijn rechterhand zijn gearresteerd. Volgens staatsagentschap Nieuw China wordt het tweetal verdacht van 'onwettige gevangenneming'.
Vermoedelijk tientallen firma's

Anyuanding is niet uniek als ontvoerfirma: er zijn vermoedelijk tientallen van dergelijke bedrijven in China. Het personeel kan ook worden ingehuurd als knokploeg om mensen uit hun huizen of van hun land te jagen, indien het terrein op last van plaatselijke partijbestuurders moet worden opgeleverd voor projectontwikkelaars of nieuwe industriegebieden.

Machtsmisbruik
Machtsmisbruik is een vast onderdeel van het dagelijks leven in China. Een steekproef van de China Youth Daily en website Sina.com leerde onlangs dat 94,8 procent van de ondervraagden zich onjuist behandeld voelt door mensen in een machtspositie. Dat hoeven niet altijd partijfunctionarissen te zijn; ook leraren, artsen en bewakers maken zich er vaak schuldig aan. Slechts 3,5 procent van de gedupeerden diende ooit een klacht in - weinigen veronderstellen dat dat iets helpt.

De centrale overheid in Peking kondigt soms wel maatregelen af om toezicht en transparantie te vergroten. Meestal komt daarvan weinig terecht, doordat Peking overtreders niet consequent wenst te straffen. Zo bleek onlangs dat een opdracht van de centrale regering aan bestuurders van steden en provincies om meer informatie over hun reilen en zeilen aan het publiek bekend te maken massaal aan de laars wordt gelapt. Ook bijna alle organen van de centrale regering trekken zich niets van de nieuwe richtlijnen aan. 'Het is typerend gedrag voor een arrogante eenpartijstaat', aldus een jurist in Shanghai.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden