Zwart-wit karakter

René Windig, maker van de stripkat Heinz, is fan van Felix the Cat. Voor het festival Holland Animation stelde hij een programma samen over Felix, cultheld uit de filmjaren zonder geluid.

Je kunt striptekenaar René 'Heinz' Windig (61) niet verdrietiger krijgen dan Felix the Cat te associëren met het hard schaterende, langbenige beest dat vanaf de jaren zestig furore maakte op tv en in strips. Er is maar één Felix, dat is de kat die is geboren in de tekenhanden van het fenomeen Otto Messmer in 1919. Al het andere is niks.

Felix, de echte Felix, heeft 'het getekende karakter in de animatiefilm op de kaart gezet', zegt Windig. Het katfiguurtje is de focus van een speciaal programma dat de Amsterdamse striptekenaar heeft samengesteld voor de zestiende editie van het Holland Animation Film Festival dat vandaag begint. 'Een mooi festival, maar ik miste altijd een retrospectief van fijne oude filmpjes', zegt Windig,

Toen hij dat vorig jaar tegen directeur Gerben Schermer zei, strikte het festival hem per ommegaande als gastprogrammeur. Het festival vertoont een door Windig gemaakte selectie van (16mm) filmpjes van bijna een eeuw oud. 'De toptijd van Felix the Cat lag tussen 1923 en 1930. De laatste jaren van de zwijgende film. Hij was toen immens populair.' De komst van het geluid heeft hij niet overleefd.

Op het animatiefestival wordt een documentaire vertoond over Otto Messmer (1892-1983), de geestelijke vader van de kat. 'Een briljante tekenaar, met een ongehoorde productie. Op hoogtijdagen maakte de studio zeshonderd tekeningen per dag, met vijf man. Ik ben al blij als ik er één per dag af krijg.'

Windig is de helft van Windig & (Eddie) de Jong. Zijn tekenden jarenlang de strip Heinz die sinds 1987 in diverse kranten verscheen, waaronder Het Parool. Heinz is een enigszins misantropische kat, wiens beste vriend Frits heet. 'Als je Felix oprekt, als een leeggelopen ballonnetje, dan krijg je Frits', zegt Windig. Felix was al in zijn middelbare schooltijd een van zijn favoriete getekende karakters.

'Die grafische grappen van Messmer zijn echt heel knap en geestig', zegt Windig. De Amerikaan improviseerde al tekenend met lichaamsdelen en toevallige voorwerpen om het verhaal te vertellen. Komt er een vraag op, krult de staart als een vraagteken. Regent het, wordt de staart een paraplustok. 'Technisch was het pionieren, de animatie stond in de kinderschoenen. Het is zo knap dat ze wekelijks twee van die filmpjes eruit persten.'

Die eerste animatiefilmpjes in de cinematografie zijn, dat is ook vandaag de dag nog goed zichtbaar, pure bewegende tekeningen. 'Maar met een heldere humor', zegt Windig: 'Zo simpel, mooi. Als ik naar Felix kijk, hoef ik er niet bij na te denken. Dat vind ik geweldig. Als ik moet nadenken bij animatie of strip - en die van tegenwoordig zijn vaak behoorlijk zwaar - raak ik altijd afgeleid.'

Felix was in de zwijgende filmjaren een cultheld, die als voorfilmpje soms populairder was dan de hoofdfilm. Messmer tekende naast twee filmpjes per week ook een Felix-strip. 'Deed hij er in het weekeinde bij. Onbegrijpelijk. Allemaal meesterwerken.'

Met de komst van de geluidsband ging het snel bergafwaarts met Felix. Vooral omdat een jonge studiobaas die Walt Disney heette, een veel slimmere ondernemer bleek. 'Mickey Mouse is natuurlijk een ordinaire rip-off van Felix, maar dan eentje met ronde oren en zonder noemenswaardig karakter', zegt Windig. Maar Disney begreep wel dat de geluidsband de film definitief zou veranderen.

In de jaren zestig en zeventig heeft Felix bij een andere studio nog wel een comeback gemaakt. Zonder Messmer, die nooit de rechten op zijn kat heeft gehad. 'Slappe filmpjes', moppert Windig over die re-make. Die krijgen we ook niet te zien op het Holland Animation Film Festival.

Hij heeft hard moeten zoeken om originele kopieën te vinden van oude 16mm Felixfilms. Er zijn ongeveer 160 titels bekend, maar lang niet alles is bewaard. 'Een Nederlandse verzamelaar heeft een aantal filmrollen afgestaan. Lekker ouderwets. Hoeven we niet alleen naar de digitale kopie te kijken.'

Van de verzamelaar komt ook één filmpje dat Windig niet kent. Hij verheugt zich er op als een klein kind. 'Op de filmpjes dan. Dat praten erbij wat ik moet doen, vind ik minder.' Als het licht uit gaat en Felix the Cat begint, is Windig volledig tevreden.

Holland Animation Film Festival, Utrecht, 20 t/m 24 maart. Gastprogramma Felix the Cat, samengesteld door René Windig, presentaties op 21 en 23 maart. Stripbeurs in de Nicolaïkerk 23 maart. www.haff.nl

A Liar's Autobiography: the Untrue Story Of Monty Python's Graham Chapman (3D)

Regie Bill Jones, Jeff Simpson, Ben Timlett

Holland Animation Felix the Cat

Het Holland Animation Film Festival (20 - 24 maart) opent vanavond met een autobiografische animatiefilm over Graham Chapman, de in 1989 overleden acteur en schrijver van het Monty Python-gezelschap. De film wordt aaneengepraat door Chapman zelf, die ooit een luister-editie van zijn alternatieve (deels gefabuleerde) autobiografie insprak, waaruit hier delen zijn ingepast. Het springerige animatieportret hupt van de ene levensfase naar de andere, en verschiet daarbij een keer of vijftien van tekenstijl. Dat oogt soms aardig en soms wat simplistisch, goedkoop zelfs. En een enkele keer doet het denken aan Python-ontwerper Terry Gilliam, wanneer er trosjes borsten rondvliegen in een scène over Chapmans seksueel ontwaken. Zeker voor wie niet al te bekend is met Chapman (hij speelde Brian in Life of Brian) moet de film een bezoeking zijn: alle aandacht voor de homoseksualiteit en alcoholinname van Chapman, maar nauwelijks getuigend van diens brille.

Bor Beekman

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden