Zwart-wit is het nieuwe kleur

Deze zomer draaien er, tegen de norm van Hollywood en de wil van televisiestations in, opvallend veel zwart-witfilms in de bioscopen. Wat heeft zwart-wit wat kleur niet heeft?

'Zwart-wit oogt altijd modern, wat dat woord ook mag betekenen', aldus Karl Lagerfeld. Mogelijk doelde de couturier hier slechts op kunstig gesneden lappen stof, maar zijn uitspraak strekt zich verder uit. Halverwege de jaren zestig werd de kleurenfilm de standaard in de filmwereld, maar het zwart-wit verdween nooit helemaal.


Tegen de wens van Hollywood, overigens. Wie nog zonder kleur wil filmen, moet van goeden huize komen om financiers te overtuigen, en mag beginnen met het gewenste budget drastisch naar beneden bij te stellen. Niet zozeer omdat zwart-witfilms het gemiddeld gezien minder goed doen in de bioscoop, maar omdat de doorverkoop van de tv-rechten weinig lucratief is; tv-stations zijn er niet gek op. Toen de Coen-broers in 2001 hun zwart-witfilm The Man Who Wasn't Here opnamen, een jaren vijftig-noir over een zwijgzame barbier, bedong de studio dat er naast de zwart-witte bioscoopprint ook een kleurenversie moest worden ingeleverd, voor de tv-doorverkoop.


Volgens Roger Deakins, de onder vakgenoten hooggewaardeerde vaste cameraman van de Coens, die al tien keer voor een Oscar werd genomineerd, verscherpt zwart-wit de blik. Anders dan bij kleur, waarbij het makkelijker is om mooi te filmen, heeft de kijker automatisch meer oog voor lichtval en compositie.


Deze zomer spelen opvallend veel zwart-witfilms in de Nederlandse bioscopen. Stuk voor stuk kleine en door critici omarmde producties, zoals het Portugese melodrama Tabu, dat zich deels afspeelt in koloniaal Afrika. Of Oh Boy, een al veelbekroond Duits jongerendrama. En de Amerikaanse arthousehit-van-het-jaar Frances Ha, over de sociale worsteling van een jonge vrouw in New York. De lijst wordt deze week aangevuld met Blancanieves, een in jarentwintigfilmstijl uitgevoerd zwijgend sprookje met Sneeuwwitje als toreador. Spaanse retrocinema à la The Artist, de Franse ode aan Hollywoods hoogtijdagen die twee jaar geleden uitgroeide tot de populairste zwartwit-film sinds Schindler's List.


'Elke filmmaker zou minstens één keer in zwart-wit moeten werken', benadrukte regisseur Noah Baumbach (Greenberg) in interviews bij de presentatie van Frances Ha. 'Zwart-wit kan een hedendaagse film instant nostalgie geven.' Zijn Amerikaanse collega Alexander Payne (Sideways, The Descendants) gaf hieraan gehoor en besloot zijn plan om zijn plattelandsdrama Nebraska (dit najaar in de bioscoop) in zwart-wit te filmen door te zetten. Dit tegen de wens van filmstudio Paramount, waar men het budget naar beneden bijstelde en een kleurenversie vroeg voor de tv-licenties. 'Zwart-wit is ooit om commerciële redenen afgeschoten, niet om artistieke', benadrukte Payne bij de wereldpremière van zijn film op het filmfestival Cannes in mei.


Ook in Nederland is het niet al te makkelijk een bioscoopfilm in zwart-wit uit te brengen, zo ondervonden de makers van Rabat (2011, Gouden Kalf voor beste acteur) bij de realisatie van hun tweede speelfilm Wolf, een misdaaddrama over een Nederlandse kickbokser van Noord-Afrikaanse afkomst. 'Veel mensen zeiden dat het niet verstandig is', zegt regisseur Jim Taihuttu. Zijn nieuwe film verruilde afgelopen zomer van distributeur na een verschil van inzicht. 'Dat we er niet uitkwamen, had ook met onze keuze voor zwart-wit te maken. Er bestaat een angst dat het publiek zwart-wit associeert met een laag budget, een goedkope film.'


Wolf, waarvan de nabewerking deze week wordt afgerond, is inmiddels geselecteerd voor het filmfestival van San Sebastián. Ook heeft Pathé toegezegd de film te willen vertonen, wat vanwege het aantal zalen vaak van cruciaal belang is voor het succes van een Nederlandse film. 'Dat Wolf over jonge allochtonen gaat, heeft daarbij wel geholpen. Pathé drijft in de grote steden voor een goed deel op jongeren.'


Taihuttu kon zich zijn nieuwe film niet anders voorstellen dan in zwart-wit. 'In wilde iets tegenover Rabat plaatsen, waarin alles mooi en gezellig oogt. Wolf moest kleurloos zijn, rauw.' Ter voorbereiding van de opnamen hingen hij en zijn cameraman zo'n dertig in stof en kleur gevarieerde vlaggetjes op, die met uiteenlopende lenzen werden gefilmd bij ochtend- , middag- en avondlicht. 'Dan zie je al snel dat zwart-wit geen zwart-wit is. Er zit een wereld aan tinten tussen.'


Wolf verschijnt in september in de bioscoop. 'Het wil er bij mij niet in dat iemand straks naar de filmposter kijkt en denkt: o, in zwart-wit, dan ga ik niet.'





Van de makers van Rabat


Wolf, de tweede speelfilm van het productiehuis Habbekrats (van de roadmovie Rabat en vele videoclips) portretteert een nieuwe, spijkerharde generatie criminelen. In de zwart-witmisdaadthriller (vanaf 19 september in de bioscoop) gebruikt een jonge kickbokser uit een achterstandswijk de ring als springplank naar een carrière in de georganiseerde misdaad. De hoofdrol wordt gespeeld door Marwan Kenzari (Rabat, Penoza).


Lees verder op pagina V4

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.