Zwart vierkant naast uitgang

Het Centrale Huis der Kunstenaars moet zijn ontworpen voor kunst die geen twijfel kent: kaarsrechte lijnen, een enorm betonnen blok aan de oever van de Moskva....

De nieuwe tijd is ook binnen doorgedrongen: de ene helft van de spelonkachtige zalen is in een kunstsupermarkt veranderd. Iedere kunstenaar en galerie heeft z'n eigen stukje muur. Straattafereeltjes, antieke ikonen die nog glanzen van de nieuwigheid - niet veel soeps, al zijn het leukere souveniers dan de eeuwige matrjosjka's.

Het gaat om de andere helft van het Kunstenaarshuis: daar is sinds een paar jaar een dependance van het Tretjakov-museum gevestigd, gewijd aan de Russische kunst van de twintigste eeuw. Het is om de een of andere reden niet zo populair, maar het is een van de spannendste musea van Moskou. Er zijn niet veel plaatsen waar de dramatische geschiedenis van Rusland in de vorige eeuw beter wordt weerspiegeld dan hier.

In Rusland heeft de l'art pour l'art geen kans gekregen, zoveel wordt duidelijk als je door het museum dwaalt. Eerst is er de explosie van energie van de revolutionaire kunst, die wordt gesmoord in de doctrine van het sociaal realisme, dan enorme doeken die Stalin verheerlijken, de in zichzelf gekeerde kunst uit de jaren van de stagnatie, en in de laatste zalen de perestrojka met zijn satire en ironie.

Geld om de schilderijen en sculpturen mooi ten toon te stellen heeft het museum niet. Eén exemplaar van Malevitsj' Zwarte Vierkant hangt in een hoek naast een nooduitgang, als je niet oppast loop je er zo voorbij. Tot 15 juli biedt het museum een aardig extraatje: de expositie De kring van Malevitsj.

'Wij willen vuur zijn en de weg bereiden voor het nieuwe', was de slogan van deze kring. In het provinciestadje Vitebsk (nu in Wit-Rusland) wierpen ze zich in 1919 onder leiding van Malevitsj op het supermatisme. Mateloos onder invloed van het nieuwe waren ze, van elektriciteit, van energie, van een wereld zonder voorwerpen. In de tekeningen van David Jakerson werd zelfs de mens een collage van geometrische objecten - een 'suprematistische robot'.

De suprematisten waren agitatoren voor de revolutie: ze ontwierpen pamfletten, spreekgestoeltes, monumenten. De suppoosten - zoals in elk Russisch museum omaatjes die zo hun hongerpensioentje aanvullen - zijn oud genoeg om zich de tijd te herinneren dat er suprematistische pamfletten aan de muren hingen. Ze leveren gratis commentaar bij de kunst die je staat te bekijken. 'Aardig, maar verderop hangt er eentje die ik zo zou willen meenemen voor op de datsja.'

De expositie heeft iets tragisch: zoveel verspild vuur en talent. In de jaren dertig raakten de suprematisten uit de gratie: een enkeling werd geëxecuteerd, de meesten tewerkgesteld in de industrie. De kunst van Malevitsj en zijn volgelingen raakte in vergetelheid: dit is het eerste overzicht van hun werk dat in Rusland zelf is te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden