Zwart of wit? Wat is nu verstandig?

Als bij het WK de tiebreaks worden gespeeld, is het feest op de internetschaakclub. Niet zonder leedvermaak wordt gekeken naar de ongelukkigen die met minimale bedenktijd de uitputtingsslag moeten zien te overleven....

Rustig blijft het tijdens de eerste tiebreak waarin rapidpartijen worden gespeeld en het niveau meestal heel acceptabel is. Maar als geen beslissing valt en een tweede nog snellere tiebreak noodzakelijk is, wordt het rumoeriger. Het niveau daalt, de commentaren worden scherper al blijft iedereen zich ervan bewust dat de druk hoog is en fouten nu eenmaal onvermijdelijk zijn.

Het hoogtepunt van de avond komt als ook de tweede barrage in evenwicht blijft. Dan volgt de 'Armageddonpartij' die altijd een winnaar oplevert. Eerst wordt geloot waarna de winnaar mag kiezen: neemt hij wit dan krijgt hij zes minuten en zijn tegenstander vijf. Hij moet winnen, bij remise gaat de zwartspeler door naar de volgende ronde.

Het ligt voor de hand dat de lotingwinnaars bijna altijd zwart kiezen al is het de vraag wat de verstandigste tactiek is. Een extra minuut bedenktijd is veel in een vluggertje.

In Tripoli is de 17-jarige Teimour Radjabov de tiebreak-specialist bij uitstek. In de eerste ronde had hij tegen de Pool Bartel aan twee reguliere partijen voldoende om door te gaan, sindsdien is hij steeds in tiebreaks verzeildgeraakt. Tweemaal, tegen de Deen Nielsen en tegen de Cubaan Dominguez, won hij een Armageddonpartij.

Het moet gezegd, Radjabov weet hoe hij zo'n alles-of-niets gevecht moet aanpakken. Tegen Nielsen speelde hij met wit en volgde hij nauwgezet het recept van Razoevajev. Hij deed lange tijd niets en sloeg pas zijn slag toen zijn tegenstander het te kwaad kreeg met de klok.

In de kwartfinale had hij zwart in de Armageddonpartij. Zijn tegenstander Dominguez kende de wijze raad van Razoevajev niet en koos een onverstandige tactiek. Hij gokte op een hiaat in Radjabovs openingskennis.

Dominguez -Radjabov Vijfde barragepartj

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 e7-e5 6. Pd4-b5 d7-d6 7. Lc1-g5 a7-a6 8. Pb5-a3 b7-b5 9. Pc3-d5 Dd8-a5+ 10. Lg5-d2 Da5-d8 Nu moet wit iets doen want aan de zetherhaling 11. Lg5 Da5+ heeft hij niets.

11. c2-c4 Een variantje uit de oude doos. Sommige antwoorden geven wit groot voordeel maar hij heeft minder dan niets als zwart zijn zaakjes kent. Dominguez zal teleurgesteld zijn geweest dat Radjabov zijn volgende tien zetten empo uitvoerde.

11 ... Pf6xe4 12. c4xb5 Lc8-e6 13. Lf1-c4 Pc6-e7 14. Ld2-e3 Ta8-c8

Zie diagram 1

De Amerikaanse grootmeester Alex Yermolinsky was een van de internettoeschouwers. 'Ik ken deze variant', zei hij toen de eerste diagramstelling op het bord verscheen. 'We moeten even geduld hebben maar straks krijgen we pionneneindspel dat potremise is.'

15. Pd5-b6 Aan 15. Lb6 Dd7 heeft wit niets.

15 ... d6-d5! 16. Dd1-a4 Misschien wat onder de indruk geraakt van Radjabovs snelle spel neemt wit niet zijn beste kans. Na 16. Pxc8 Pxc8 17. Ld3 Da5+ 18. Kf1 heeft zwart goede compensatie voor de verloren kwaliteit maar wit kan zeker spelen.

16 ... d5xc4 17. Ta1-d1 Pe7-d5! 18. b5xa6+ Le6-d7 19. Pb6xd7 Lf8-b4+ 20. Ke1-f1 Dd8xd7 21. Da4xd7+ Ke8xd7 22. Td1xd5+ Kd7-e6

Zie diagram 2

Bijna helemaal goed voorspeld door Yermolinsky. Wit kan de afwikkeling naar een volkomen gelijkstaand toreneindspel niet vermijden.23. Td5-b5 Lb4xa3 24. b2xa3 Pe4-c3 25. Tb5-b6+ Ke6-d7 26. a6-a7 Pc3-d5 27. Tb6-b7+ Kd7-c6 28. Tb7xf7 Pd5xe3+ 29. f2xe3 Th8-f8 30. Tf7xf8 Tc8xf8+ 31. Kf1-e2 Tf8-a8 Hier al had Dominguez zich met een gerust hart in zijn lot kunnen schikken. Hij ging door tot de 61ste zet voor hij akkoord ging met remise.

Veselin Topalov heeft tot dusver geen tiebreaks nodig gehad om zijn tegenstanders van zich af te schudden. In oogverblindende stijl won hij zijn matches en in de eerste vijf ronden slaagde alleen de Tsjech Movsesian erin een keertje remise tegen hem te maken. Adembenemend was Topalovs tweede overwinning op de Rus Andrei Kharlov. Het is tot nu toe de spectaculairste partij van het toernooi.

Kharlov -Topalov Tweede matchpartij

1. e2-e4 e7-e5 2. Lf1-c4 Pg8-f6 3. d2-d3 c7-c6 4. Pg1-f3 Lf8-e7 5. 0-0 d7-d6 6. a2-a4 0-0 7. Tf1-e1 Pb8-d7 8. Pb1-c3 Pd7-c5 9. d3-d4 e5xd4 10. Pf3xd4 a7-a5 11. Lc1-f4 Pf6-g4 12. Lc4-e2 Pg4-f6 De opening is geen succes geweest voor zwart. Hij heeft een passieve stelling en pion d6 is een zorgenkind.

13. Le2-f3 Tf8-e8 14. Dd1-d2 g7-g6 15. h2-h3 Pf6-d7 16. Ta1-d1 Le7-f8 17. g2-g4 Dd8-b6 18. Lf3-g2 Pd7-e5 19. b2-b3 Db6-b4 20. Pd4-e2 f7-f6 21. Lf4-e3 h7-h5 Hij zoekt activiteit in een stelling die zich daar helemaal niet toe leent. Vaak is het veroordeeld door de schaakpedagogen maar Topalov trekt zich niets van het advies aan. Niet goed is nu 22. gxh5 Lxh3.

22. f2-f4

Zie diagram 3

22 ... Pe5xg4 Het is geen verrassing dat zwart een stuk offert maar tijdens de partij verwachtte ik dat Topalov 22 ... hxg4 zou spelen. Later ontdekte ik dat wit dan hard terugslaat met 23. fxe5 gxh3 24. Lh6! hxg2 25. Lxf8 Txf8 26. Dh6 en zwart zit in onoverkomelijke moeilijkheden.

23. h3xg4 Lc8xg4 24. Dd2-c1 f6-f5 25. Td1-d4 Db4-b6 26. Dc1-d2 Db6-c7 27. Le3-f2 Te8-e6 28. Td4-c4 Ta8-e8 29. Pe2-d4 Te6xe4 Buitengewoon. Hij verhoogt de inzet tot een volle toren. 30. Pc3xe4 Pc5xe4 31. Lg2xe4 f5xe4 32. Tc4-c3 d6-d5

Toegegeven, het is niet gemakkelijk voor wit. Zwarts pionnenketen is onaantastbaar.

33. Tc3-g3 Lf8-d6 34. Lf2-e3 Dc7-d7 35. c2-c3 Te8-f8 36. Te1-f1 b7-b6 37. Tf1-f2 c6-c5 38. Pd4b5Een rampzalig veld voor het paard. Het staat in het vervolg van de partij volkomen buitenspel.

38 ... Ld6-b8 39. Tf2-g2 g6-g5 40. Tg2-f2 Graag zou wit iets teruggeven van zijn grote bezit maar er is steeds geen goed moment. Na 40. Txg4 hxg4 41. fxg5 komt 41 ... Tf3.

40 ... Kg8-g7 41. Dd2-c1 Kg7-g6 42. Dc1-f1 Tf8-f5 43. Tg3-g2 Dd7-f7 44. f4xg5 Lg4-f3 45. Tg2-h2 Lb8xh2+ 46. Tf2xh2 Zie diagram 4

46 ... Tf5-f4!

Schitterend. Zwart wil opnieuw een toren achterkomen.

47. Le3xf4 Df7xf4 48. Th2-g2?

De laatste kans op redding was 48. De1. Nu wint zwart geforceerd.

48 ... h5-h4 49. Df1-e1 e4-e3 50. Tg2-h2 Df4xg5+ 51. Kg1-f1 h4-h3 52. De1-b1+ Lf3-e4 53. Db1-b2 Le4-d3+ Wit geeft op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden