Zwart gat wentelt zich met grote snelheid

Het is de ultieme kosmische kermisattractie: een superzwaar zwart gat in een ver sterrenstelsel draait rond met halve lichtsnelheid. Dat blijkt uit metingen van de röntgentelescopen Chandra en XMM-Newton, deze week gepubliceerd in Nature.

AMSTERDAM - Zwarte gaten zenden zelf geen licht uit. Het gas dat ze uit hun omgeving opzuigen, hoopt zich op in een draaiende schijf, voordat het over de 'rand' van het zwarte gat valt. Die schijf is zo heet dat hij röntgenstraling produceert.


Het bestudeerde zwarte gat, RXJ 1131-1231 geheten, bevindt zich in een sterrenstelsel op zes miljard lichtjaar afstand van de aarde. Ondanks die kolossale afstand kunnen sterrenkundigen het in detail bestuderen: de röntgenstraling wordt afgebogen en versterkt door de zwaartekracht van een dichterbij gelegen sterrenstelsel.


Astronomen van de universiteit van Michigan leiden uit de metingen nu af dat de hete gasschijf tot dicht bij de 'rand' van het zwarte gat reikt. Dat de schijf op zo'n kleine afstand nog stabiel is, kan alleen als het zwarte gat extreem snel roteert. Voor RXJ 1131-1231 bijna 150 duizend kilometer per seconde.


De ontdekking is van belang voor een beter inzicht in de evolutie van zwarte gaten. Traag roterende zwarte gaten kunnen op gewicht gekomen zijn door min of meer continu materie uit hun omgeving op te slokken. Een snelle rotatie doet echter vermoeden dat superzware zwarte gaten vooral stapsgewijs groeien, door botsingen van sterrenstelsels, waarbij de kleinere zwarte gaten met elkaar versmelten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.