Zware kritiek op akkoord VVD-PvdA: 'Dit is illegaal beleid'

Het met pijn en moeite door de VVD en PvdA gesloten akkoord over de voorziening van bed, bad en brood voor illegalen stuit nu al op veel weerstand, zowel uit politieke als uit maatschappelijke hoek. De politieke crisis mag dan geweken zijn, van alle kanten zwelt de kritiek op het akkoord aan.

Uitgeprocedeerde asielzoekers in een gekraakt kantoorpand in Amsterdam-West. Beeld anp

VN-mensenrechtenrapporteur Philip Alston noemt het akkoord inhumaan en in strijd met internationale regels. 'Deze mensen zijn de vreselijke situatie in hun land ontvlucht, maar worden behandeld alsof het criminelen zijn die van de Nederlanders willen stelen', zei Alston tegen de NOS. 'Dat uitgeprocedeerde asielzoekers alleen opvang krijgen als ze meewerken aan hun eigen uitzetting is in strijd met internationale verdragen', aldus Alston. 'De wetten zijn glashelder, er is geen debat mogelijk. Het is duidelijk illegaal beleid.'

'Dom en onwerkbaar compromis'

In Amsterdam, Rotterdam, Utrecht Den Haag en Eindhoven, de enige steden die straks nog basisopvang mogen bieden, stuit het bed-bad-broodakkoord op veel weerstand. 'Ik stond voor bed, bad en brood, en dat sta ik nog steeds', zegt burgemeester Eberhard van der Laan van Amsterdam. 'Want daarmee wordt voldaan aan de humanitaire ondergrens. Daar helpt geen brief van het kabinet mij vanaf.'

De fracties van D66, SP en GroenLinks willen niet dat asielzoekers in Amsterdam worden 'geklinkerd'. 'Dit is een dom en onwerkbaar compromis', zegt Jan Paternotte, fractievoorzitter van D66 in Amsterdam. Paternotte wijst op het probleem dat een aantal mensen niet uitgezet kán worden. 'Als je kiest voor een in tijd beperkte opvang, zoals nu het plan is, zwerven die mensen daarna weer op straat.'

Tara Scally, raadslid voor coalitiepartij GroenLinks in Utrecht, noemt de gevolgen voor een aan strenge voorwaarden gebonden opvang 'inhumaan' en 'desastreus'. 'Wij willen hier niet aan meewerken.'

's Nachts een bed, overdag de straat

Slechts 5 van de bijna 200 actievoerende asielzoekers in Amsterdam slapen in de opvang van de gemeente. Wat houdt die opvang in?

Stapelbedden in een ruimte van stichting Schroeder aan de Haagse Zilverstraat. Beeld anp

Gemeenten blijven opvang bieden

Gemeenten die nu ook bed, bad en brood bieden aan illegalen, zijn van plan dit te blijven doen als de zwaarbevochten regeling van het kabinet ingaat. De gemeente Leiden heeft al te kennen gegeven gewoon basisopvang te blijven verschaffen aan illegalen. Van de grote partijen is alleen de VVD blij met het akkoord dat de twee regeringspartijen hebben gesloten, aldus de nieuwsomroep Sleutelstad.

Ook in Nijmegen, Groningen en in Arnhem zijn ze alvast niet van plan de noodopvang af te schaffen. 'We gaan door met de opvang, we kunnen ook niet stoppen' zegt GroenLinks-wethouder Henk Kok in Arnhem tegen de NOS.

Het stadsbestuur van Groningen velt een hard oordeel. Verantwoordelijk wethouder Ton Schroor spreekt bij RTV Noord van een 'bizarre deal'. 'We moeten een goede opvang regelen. Dat is humaan. We laten mensen niet op straat zwerven. Dit is onuitvoerbaar.'

Deventer houdt eveneens vast aan de opvang van illegalen. 'Het gaat om tien mensen. Die laten we echt niet onder de brug slapen', zegt wethouder Jan Jaap Kolkman in de Stentor.

Nationale ombudsman Reinier van Zutphen heeft begrip voor de 'rebelse' gemeenten die het akkoord naast zich neerleggen en illegalen blijven opvangen. 'Mijn eerste reactie is: je moet mensen niet zonder basisbehoeften en basisvoorzieningen laten verblijven in dit land', zei hij vandaag op BNR Nieuwsradio. De ombudsman benadrukte wel dat het gaat om mensen over wie de rechter heeft geoordeeld dat ze het land moeten verlaten. 'De rechter heeft gezegd dat ze weg moeten en dan krijgen we de hele discussie: willen ze wel, kunnen ze wel?'

Schijnoplossing

'Dit is een stap terug', zegt advocaat Pim Fischer, die veel rechtszaken voor uitgeprocedeerde asielzoekers voerde en de kwestie aan het rollen bracht. 'Het Europees Comité voor Sociale Rechten was overduidelijk: de overheid mag geen voorwaarden stellen aan de opvang.'

Ook Amnesty International meent dat het coalitieakkoord in strijd is met de multi-interpretabele uitspraak van het comité, die in de coalitie de strijd over hoe om te gaan met uitgeprocedeerde asielzoekers ontketende. 'Toegang tot voedsel, water, kleding en een veilige plek om te slapen zijn minimumvereisten om te kunnen overleven', aldus Amnesty. 'Door mensen eventueel toch weer op straat te zetten zijn we weer terug bij af, zowel juridisch als praktisch', zegt directeur Eduard Nazarski.

Federatie Opvang, de koepelorganisatie van daklozenopvang, vindt het akkoord slecht voor de mensen en waarschuwt voor overlast: 'Bestaande opvanglocaties voor ex-asielzoekers moeten sluiten en hun mensen naar de grote steden sturen. Het is onwaarschijnlijk dat dit gaat lukken.' De vereniging wil een humane, persoonsgerichte opvang met begeleiding op maat.

'Er moet juist meer 'geïnvesteerd in vrijwillige terugkeer met betere faciliteiten', meent hoogleraar straf- en vreemdelingenrecht in Tilburg Anton van Kalmthout. Hij noemt het bed-bad-brookakkoord 'een herhaling van de schijnoplossingen die al sinds de jaren negentig de revue passeren'. 'Bovendien is de vraag of uitgeprocedeerden zich überhaupt onder deze voorwaarden gaan melden. Ik denk het niet.'

'Partijen sluiten ogen voor realiteit'

Volgens We Are Here, de actiegroep die zich inzet voor de vluchtelingen die in Amsterdam in verschillende kraakpanden verbleven, is het akkoord 'een typisch product van partijen die de ogen sluiten voor de realiteit van de asielpraktijk'. 'Veel afgewezen asielzoekers kúnnen niet terugkeren, bijvoorbeeld omdat ambassades van de landen waar ze naar terug moeten, niet meewerken.'

Ilhaam Awees, uitgeprocedeerd asielzoekster en lid van We Are Here, werd in 2013 gearresteerd en gedwongen mee te werken aan haar uitzetting. 'Maar Somalië werkte niet mee. Na drie maanden ben ik op straat gezet. Daarna ben ik zelf naar een asielzoekerscentrum gegaan, maar daar ben ik na een tijdje ook op straat gezet.'

'Dit plan verandert niets', zegt Awees. 'Als ik me meld bij de bed-, bad- en broodopvang, sta ik na een paar weken wéér op straat.'

Geschrokken

De coalitiepartijen zijn niet geschrokken van de storm van kritiek. De Tweede Kamerleden van beide regeringspartijen die zich met asielzaken bezighouden, kunnen zich voorstellen dat de commotie de eerste reflex is en dat er nog onduidelijkheid is over de afspraken en gevolgen.

Gemeenten en burgemeesters zijn nu zelf nog betrokken bij de opvang van illegalen en hebben tijd nodig hebben om na te denken over de gevolgen, zegt VVD-Tweede Kamerlid Malik Azmani. Ook PvdA-Tweede Kamerlid Attje Kuiken hoort veel zorgen, maar ook onduidelijkheid. Ze snapt dat, maar zegt dat het doel van de gemeenten is dat mensen worden opgevangen. Dat gebeurt volgens het akkoord ook, maar op andere locaties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden