Zware criminelen vaak pas laat het slechte pad op

Starters in de georganiseerde misdaad zijn een stuk ouder dan gedacht, blijkt uit een onderzoek naar criminele carrières in Nederland.

AMSTERDAM - Een volwassen man met een baan en soms zelfs een gezin. Het lijkt niet de meest voor de hand liggende uitgangspositie om toe te treden tot een criminele bende, maar toch voldoen veel starters in de georganiseerde misdaad aan dat profiel.


Dit blijkt uit onderzoek van criminologe Vere van Koppen bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) en het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC). Van Koppen, die 8 oktober promoveert aan de Vrije Universiteit, analyseerde de gegevens van ruim 1.600 daders met een veroordeling voor georganiseerde misdaad. Hieruit bleek dat zes op de tien veroordeelden pas als volwassene crimineel gedrag gingen vertonen. Met een leeftijd van gemiddeld 24 jaar stonden ze voor het eerst voor de rechter.


De onderzoeksresultaten breken met het heersende idee dat jeugdcriminaliteit de belangrijkste opstap is voor georganiseerde misdaad. Van Koppen: 'Politie en justitie richten zich met name op vroege preventie, omdat criminaliteit zich vooral jong zou openbaren. Nu blijkt dat de groep late starters zwaar wordt onderschat, met name in de georganiseerde misdaad.'


Naast statistische analyses hield Van Koppen ook diepte-interviews met veroordeelden voor drugs- en wapenhandel. Meer dan de helft belandde vanuit regulier werk op het criminele pad, soms pas als veertiger.


Van Koppen: 'Je bent een ondernemer met een paar loodsen en op een dag vraagt iemand 'joh, ik betaal je extra als ik deze pakketten bij je mag stallen'. Zo begint het vaak. Vanwege je werk ben je een interessante schakel in een crimineel netwerk. Vervolgens verleidt iemand je om mee te doen.'


Marieke van Schellen, criminoloog bij de Universiteit Utrecht en niet betrokken bij de laatbloeiersstudie, spreekt van 'fascinerende nieuwe inzichten over een onderbelichte groep misdadigers'. Ze ziet aanknopingspunten voor nieuw beleid bij politie en justitie, bijvoorbeeld door strengere controles in sectoren die aantrekkelijk zijn voor criminele bendes. De nieuwe studie is mogelijk ook aanleiding om het reclasseringsbeleid aan te passen.


Van Schellen: 'Reclassering werkt traditioneel met de drie w's: werk, wijf en woning. Die moeten helpen voorkomen dat gevangenen na vrijlating weer de fout in gaan. Veroordeelden uit de georganiseerde misdaad moet je wellicht juist omscholen zodat ze niet hoeven terug te keren in hun oude vakgebied.'


Criminele laatbloeiers

Brahim


Leeftijd eerste misdaad: 41


Loopbaan: eerst twintig jaar vrachtwagenchauffeur, vervolgens kroegbaas, toen logistiek manager van drugstransporten.


Eerste stap op criminele pad: Koopt een café om meer tijd met zijn gezin door te brengen. Vaste klanten in zijn kroeg benaderen hem of hij door zijn vorige baan nog chauffeurs kent voor drugstransporten. 'Eerst wilde ik niet. Maar na een paar maanden, het zijn toch klanten en je praat steeds met ze, schiet er een keer wat door je hoofd. Die en die zouden het wel het kunnen doen.'


Edgar


Leeftijd eerste misdaad: 31


Loopbaan: van autoverkoper tot wapen- en drugshandel.


Eerste stap op criminele pad: Na tien jaar bij een Volkswagendealer ging Edgar werken voor een verkoper van BMW's. Hierdoor kwam hij 'in een hele andere wereld terecht' waar hij 'van alle kanten werd benaderd door klanten'.


Daniel


Leeftijd eerste misdaad: 41


Loopbaan: van handelaar naar smokkelaar


Eerste stap op criminele pad: Is eigenaar van twee handelsbedrijven voor bulkgoederen. Krijgt van een vaste klant de vraag of hij ruimte overheeft in zijn loods. 'Als ik geen eigen bedrijf had gehad, was ik nooit in die situatie gekomen.'


Pathways into organized crime, Vere van Koppen. De voornamen van de veroordeelden zijn gefingeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden