'Zwakke banken nu echt aanpakken'

Brussel heeft de banken in Europa veel te veel ruimte gegeven. Dat heeft volgens Corien Wortmann tot veel ellende geleid. Het is nog maar de vraag of de EU nu wel daadkracht toont.

Het wordt 'geen bloedbad, maar wel bloedstollend', voorspelt een EU-diplomaat over de vergadering van de EU-ministers van Financiën vrijdag. De bewindslieden moeten de EU uitbouwen tot een bankunie om hun 'nooit meer crisis'-belofte waar te maken. Nachtwerk dus.


CDA-europarlementariër Corien Wortmann (53) ziet het met scepsis aan. Nauw betrokken bij de totstandkoming van vrijwel alle Europese anticrisiswetten de afgelopen vier jaar, kent ze de Brusselse vergaderprocessies: een stap voorwaarts, pas op de plaats, twee stappen terug. En wat op tafel ligt, raakt de soevereiniteit: Brusselse regels hoe banken moeten worden gered of geliquideerd.


Gaat het de ministers lukken?

'Ik mag het hopen. Het is ontzettend belangrijk dat we meer vaart maken met de oprichting van die bankunie, het gaat allemaal veel te traag. Vijf jaar na het begin van de kredietcrisis is er nog steeds geen Europese wet die bepaalt op welke manier obligatie- en aandeelhouders meebetalen als hun bank failliet gaat. Zo modderen we voort naar 2015 of nog later. En dat is ook voor Nederland heel slecht.'


Waarom?

'Nederlanders denken dat de bankunie van belang is voor banken in Spanje, Italië, Portugal en Griekenland. Die komen nauwelijks aan geld omdat onduidelijk is wie de zwakke broeders zijn. Als gevolg daarvan krijgen bedrijven in die landen geen leningen, of tegen torenhoge rentes. Dat frustreert het economisch herstel. Maar het wantrouwen tussen de banken treft ook Nederlandse banken, ook die komen moeilijker aan kapitaal.'


De ervaring leert dat ministers lang dralen bij dit soort ingrijpende besluiten.

'Dat getalm is een van mijn grootste ergernissen. Het komt door de diepe verdeeldheid tussen de noordelijke en zuidelijke lidstaten. Frankrijk, Spanje en Italië willen hun banken zo lang mogelijk uit de wind houden, oftewel: laat de Europese belastingbetaler maar bloeden. Deze landen traineren de zaak. Maar dat is niet meer van deze tijd. We moeten echt door de zure appel bijten en de zwakke banken aanpakken. Helaas is in Frankrijk de scheidslijn tussen politiek en bedrijfsleven vrij dun.'


Tot voor kort stond er een nationaal hek om banken, daar had Brussel zich niet mee te bemoeien. Straks is er Europees banktoezicht en komen er geharmoniseerde stroppenpotten. Hoe verdedigt u deze machtsoverdracht?

'In Europa bestaat vrij verkeer van mensen, goederen, diensten én kapitaal. De grote banken, de zuurstof voor de economie, opereren allemaal grensoverschrijdend. De controle erop is dat echter niet en dat heeft zich gewroken. De crisis heeft geopenbaard hoeveel waardeloze obligaties de banken op hun balans hadden, hoe ongehoord veel risico ze namen in hun financiële avonturen. Toen ook hun bezittingen in waarde daalden, schudde de hele financiële sector op zijn grondvesten.


'Daarom verdedig ik krachtig Europees toezicht op de banken. Het Europees Parlement drong daar een paar jaar geleden al op aan maar de lidstaten wilden toen niet. Dus kregen we de tandeloze Europese Bank Autoriteit, waarvan de stresstests voor banken ver onder de maat bleken.


'Achteraf denk ik: het Europees Parlement had zijn poot stijf moeten houden, dan was ons een hoop ellende bespaard gebleven. Wat we nu aan het doen zijn, is achterstallig onderhoud aan de muntunie.'


De Europese Centrale Bank kan straks een bank failliet verklaren maar de kosten blijven voor de betrokken lidstaten. Is dat wenselijk?

'Nee. Dat neemt echter niet weg dat de ECB de macht dient te krijgen om tegen een bank te zeggen: saneren, herstructureren en eventueel liquideren.


'We moeten in Europa accepteren dat banken failliet kunnen gaan. De rekening wordt vervolgens, als de ministers akkoord gaan, op uniforme wijze over de betrokken partijen versleuteld. Eerst worden de aandeel- en obligatiehouders van de bank geplukt, dan de grote spaarders met meer dan 100 duizend euro op hun rekening en vervolgens de nationale stroppenpotten die conform Europese regels zijn gevuld. Pas als dat niet voldoende is, kan er een beroep worden gedaan op het Europees noodfonds.


'Ik pleit er niet voor dat de sluizen van het noodfonds opengaan. Uiteindelijk is voor de liquidatie van banken een nieuwe Europese instantie nodig. De recente Frans-Duitse verklaring daarover is niet erg hoopgevend. Daarin blijven nationale toezichthouders aan de touwtjes trekken. Echt een zwaktebod.'


Krijgt die nieuwe club ook een Europese pot met geld?

'Als het aan het parlement ligt wel. Die pot vullen de banken zelf, zoals bij de nationale stroppenpotten. Maar het duurt even voor die Europese pot vol genoeg zit. In die overgangsperiode moet het Europees noodfonds het vangnet zijn.'


De crisis is geluwd. Hebben de lidstaten haar goed aangepakt? Het Internationaal Monetair Fonds toonde zich onlangs uiterst kritisch in een stafrapport.

'Het was vallen en opstaan, geen schoonheidsprijs dus. Er is enorm gepolderd op Europees niveau. Dat kostte tijd, vaak te veel tijd, waardoor de problemen zich verdiepten. Maar ik vind het IMF wel erg makkelijk in zijn conclusie dat de EU al in mei 2010 de schulden van Griekenland had moeten kwijtschelden. Dat was verwoestend geweest voor de financiële sector. Ik herinner me als de dag van gisteren dat Merkel en Sarkozy in oktober 2010 in Deauville opperden dat private investeerders meer moesten bloeden voor de crisis. Iedereen viel over hen heen en de rentetarieven voor zwakke eurolanden schoten omhoog. Al die kleine stapjes, hoe frustrerend soms ook, zijn ook nodig om steun in de nationale parlementen krijgen. We leven wel in een democratie.'


De aanpak van de crisis heeft desastreuze effecten in Spanje, Griekenland en Portugal. De werkloosheid daar bereikt dagelijks nieuwe recordhoogten.

'De zuidelijke landen hebben jarenlang boven hun stand geleefd. Het aanpassingsproces is pijnlijk maar pijnlijke beslissingen doorschuiven helpt de werkloze jongere straks niet aan een baan. Spanje trekt nu al meer auto-industrie aan omdat de lonen en pensioenaanspraken zijn verlaagd. Dat leidt tot banen, maar meer ambtenaren of een inflexibele arbeidsmarkt doet dat niet. Spanje moet daar doorheen helaas.'


Als gevolg van de crisis wordt de beleidsvrijheid van de lidstaten ingeperkt. Volgens uw collega-europarlementariër Derk Jan Eppink schaft de Tweede Kamer zich af. U juicht dat toe?

'In het verleden was het ieder voor zich en niemand voor de eurozone, zie waar dat ons heeft gebracht. Elk euroland moet zijn verantwoordelijkheid nemen, dat zie ik niet als verlies aan soevereiniteit. Er komt geen dictaat uit Brussel, de eurolanden moeten gewoon nakomen wat ze eerder zijn overeengekomen. Anders betalen we allemaal de tol.'


Verlies aan soevereiniteit is de prijs van de euro?

'Het speelveld wordt kleiner maar er is nog steeds een speelveld. Ik weet nog goed hoe enorm gefrustreerd minister Zalm van Financiën was toen Duitsland en Frankrijk in 2003 en 2004 de afspraken uit het Stabiliteitspact aan hun laars lapten. Dat was woede uit onmacht.


'Die onmacht wordt nu rechtgezet. En dan kan de Tweede Kamer wel steigeren, maar diezelfde Kamer had gevraagd om strengere, afdwingbare regels. Omdat dat nodig was voor Spanje en Griekenland, maar nu het onszelf treft, is de wereld te klein. Tja, dat heet meten met twee maten. Een nogal dubbelhartige houding van de Kamer.'


Wie heeft meer macht: een europarlementariër of een Kamerlid?

'Per definitie een europarlementariër. Die maakt wetgeving voor 500 miljoen burgers in 27 landen. Het Kamerlid is in toenemende mate belast met de uitvoering ervan voor 16 miljoen Nederlanders. Het Europees Parlement heeft met het Verdrag van Lissabon fors meer macht gekregen, juist op financieel-economisch terrein. En ik ben trots dat we die macht volop gebruiken.'


Waarom keert u na de Europese verkiezingen in mei 2014 niet meer terug? Er valt genoeg uit te leggen.

'Volgend jaar zit ik tien jaar in het Europees Parlement. Ik heb prachtige resultaten geboekt en mijn instelling is dat je moet stoppen op je hoogtepunt. En nee, ik sluit niets uit, behalve een Tweede Kamerlidmaatschap. Maar ik ga verder niet speculeren over mijn toekomst. Er is tijdens de crisis al genoeg gespeculeerd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden