Zwaarmoedige kop van Jut

Nu Nederland het eindtoernooi van het EK niet dreigt te halen, wijzen al snel alle vingers naar KNVB-directeur Bert van Oostveen. Die zegt daar stoïcijns onder te blijven, maar zijn naasten denken daar anders over.

Bert van Oostveen, directeur van de KNVB: 'Het aanwijzen van de bondscoach is nog geen drie procent van mijn werk.' Beeld Cigdem Yuksel

Zijn vader maakte op diens eigen niveau furore bij Ons Samenspel Doet Overwinnen, OSDO uit Ouderkerk. Voetbal was het zicht op de wereld. Zelf heeft hij jarenlang bij Amstelveen gespeeld. Altijd in bierelftallen; de vriendschap gaat daar boven het spel, ofschoon er intussen wel gewonnen moet worden. 'Ik geniet van presteren, van winnen. Ik houd vooral van winnen.' Hij had tijdens het wereldkampioenschap in Brazilië weinig te schaften met al die zogenaamde deskundigen die de bepoederde neus ophaalden voor de defensieve tactiek van Louis van Gaal. Voor Bert van Oostveen geldt: liever lelijk winnen dan lachend je ondergang tegemoet. Hij is wat dat betreft een praktische vent.

Hoewel ze niet meer voetballen - te druk en misschien ook wel te stram - treffen keeper Van Oostveen, laatste man Henk Nugteren en de andere voetbalvrienden elkaar nog elk jaar. 'Zijn zwakke kant?', herhaalt Nugteren de vraag. 'Die weet ik wel. Hoge ballen.' Lachen.

De secretaris-generaal van de KNVB, tevens directeur van de sectie betaald voetbal ligt onder vuur. 'Hoe moet het nu verder met Bert van Oostveen?' Vorig jaar om deze tijd stond de vraag al te prijken in deze krant. Het voetbalblad VI ruimde twee weken geleden prominent plek in voor 'De puinhopen van Bert van Oostveen'.

In functie is hij een gereserveerde man. Onder vrienden heeft hij de streken van een jochie. Komt voorrijden in een sportauto die hij hier of daar geleend heeft. Zullen we een rondje racen? Hij kent talloos veel schlagers, zingt uit volle borst mee. Hij zit in een wielerclubje, de Dikke Dwerg heet het. Toelatingseisen: kleiner dan 1.80 en een tikkeltje gezet. Het jaarlijks etentje met de voetbalvrienden vindt plaats bij de slechtste Argentijn van Amstelveen; goedkoop bier en lekker veel anabolenvlees. Jongens onder elkaar.

Slechts overwinningen en mooi voetbal

De crisis heeft hard toegeslagen. Alleen Van Gaal heeft zijn contract uitgediend in de jaren dat Van Oostveen erover gaat. Onder bondscoach Van Marwijk liep het Europees kampioenschap van 2012 in Polen en Oekraïne uit op een tranendal. Nu dreigt Nederland zelfs het eindtoernooi niet te halen. Kort voor de zomer verbrak directeur Van Oostveen de banden met de oude man Hiddink, na een opeenstapeling van slechte wedstrijden en slechte resultaten. Blind, al in de wacht geplaatst, moest de leiding overnemen. Twee wedstrijden, twee keer verloren - van de regen in de drup. En zaterdag wacht Kazachstan, weliswaar nummer 142 op de ranglijst van de wereldvoetbalbond, maar in het huidige gewricht is elke tegenstander een Angstgegner.

Het volk verlangt slechts overwinningen en mooi voetbal, zeker tegen onbekende, niksige landjes als Bambilië en Wakanada. Het krijgt smadelijke nederlagen met afbraakvoetbal. Een mens zou zich nog gaan schamen Nederlander te zijn. Wouter Bos, een van de zestien miljoen deskundigen, wierp in zijn Volkskrantcolumn vorig jaar al de vraag op of directeur Van Oostveen niet eens naar zichzelf moet kijken.

Steeds meer komt Van Oostveen zelf in beeld. Hij voelt zich kop van Jut: successen dalen neer op een ander (Van Gaal); voor decepties moet hij boeten. Van Oostveen acht zich niet aansprakelijk, zegt dat het aanstellen en beoordelen van een bondscoach maar drie procent van zijn werk bij de KNVB omvat. Herstel: 'Nog geen drie procent.' Voor land en volk telt het als honderd procent. Van Oostveen wil er niet aan: 'Achteraf heeft iedereen gelijk en de beste stuurlui schrijven een stukje in de krant', zei hij in juli tegen NRC Handelsblad.

CV Bert van Oostveen

1970 Geboren in Amstelveen
1995 Doctoraal politicologie en bestuurskunde aan de VU
1996 In dienst bij de KNVB
2002 Manager competitiezaken en plaatsvervangend directeur
2010 Bestuursvoorzitter en directeur betaald voetbal
2012 Secretaris-generaal van de KNVB

Pispaal

Van Oostveen is nog maar 44 en werkt al een half leven voor de KNVB. 'Hij kent die wereld als weinig anderen en weet dus dat je de pispaal kunt zijn', stelt vriend Nugteren bijna laconiek vast. Huisvriendin Jacqueline Hootsmans: 'Bert weet heel goed dat als het fout gaat hij als eerste een schop krijgt. Hij neemt de verantwoordelijkheid. En zonder bitterheid, inmiddels.'

Hij is een kind uit een arbeidersgezin. Het parool thuis luidde: van werken is nog niemand doodgegaan. Een variant daarop luidde: wie wat wil, moet werken. Het was geen kil nest, maar met complimenten wist men eigenlijk niet veel raad. Zijn moeder placht te zeggen: 'Als je vader niets zegt, heb je het goed gedaan, jongen.' Hij heeft van thuis geleerd dat je werkt om de dingen beter te maken. Dat is je opdracht. En omdat het een opdracht is, geef je niet gauw op. Je incasseert tegenslag, je buigt misschien, maar je breekt niet.

Zo ongeveer staat de directeur van de KNVB in het leven. Ernstig, een beetje streng ook wel, niet in de laatste plaats voor zichzelf. Jeroen Schijns, vriend uit de Dikke Dwerg, het wielerclubje, noemt Van Oostveen 'geen druktemaker - in een wereld van druktemakers. Een degelijke kerel, ambitieus, maar niet roekeloos'.

Bert van Oostveen (in blauw keeperstenue) met zijn veteranenelftal uit Amstelveen.
Henk Kessler (midden) en Bert van Oostveen (links), 2010. Beeld ANP

Angela Merkel

Hij heeft in de jaren negentig politicologie en bestuurskunde gestudeerd aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Toen hij een stageplaats moest bedenken, stuurde hij een nette brief naar het hoofdbureau van de CDU, de Duitse christen-democraten, in Bonn. Hij kon komen, verkeerde een paar maanden onder de grote Helmut Kohl en Angela Merkel-in-opkomst.

Het was een bepalende ervaring. Meer dan in zes jaar universiteit leerde hij in die korte, hevige periode de macht kennen en zag hij hoe macht zich organiseert. Meedenken werd op het CDU-partijbureau niet op prijs gesteld. Hij mocht zijn ogen gebruiken en zijn oren; z'n kop moest hij dicht houden. Hij leerde ook wat nederigheid is.

Hij was 25 jaar toen hij in 1996 bij de KNVB begon als medewerker wedstrijdorganisatie. Het stelde nog niet zoveel voor. Hij weet nog dat het zijn opdracht was, als jong academicus, de stewards in de stadions aan een hesje te helpen. Hij werd manager in scheidsrechterszaken en gaandeweg groeide zijn statuur. Hij werd de belangrijkste medewerker van directeur Henk Kesler.

Deze had in 2010 een, wat je zou kunnen noemen sympathiek sturende hand in zijn eigen opvolging. De raad van toezicht kwam met een aantal kandidaten uit de categorie van de Bekende Nederlander. Kesler: 'Die heb ik allemaal afgekeurd.' Het moest iemand zijn die de voetbalwereld goed kent, overeind blijft in het ingewikkelde en grote bedrijf van de KNVB en van een behoorlijk intellectueel niveau is. 'Bert dus.'

Kesler vertrok eind 2010. 'Ik had een van de mooiste banen van Nederland.' Hij is een vrolijke man. Organisatie-adviseur is hij geworden, hij werkte onder meer voor dierenpark Emmen. 'Zat ik in een slangenkuil tussen de verwende apen. Je begrijpt, het was een moeiteloze overstap.'

Rellen

Wat de KNVB-directeur naar eigen zeggen de meeste zorg baart zijn de rellen in en om de stadions. ‘Het zijn gewoon commando’s.’ Zijn remedie roept herinneringen op aan oud-minister Opstelten: ‘keihard aanpakken’ en ‘pak ze waar je ze pakken kan’. Weet je wat zo jammer is, wierp hij op, tegenover een verslaggever van Voetbal International, dat de bewijslast telkens zo’n probleem blijkt. Van Oostveen: ‘Eigenlijk zou je het moeten omdraaien: bewijs jij maar dat je er niks mee te maken hebt.’
‘Het is tegen de principes van onze rechtsstaat’, waagde de verslaggever van VI. Van Oostveen: ‘In het normale verkeer zeg ik: volkomen gelijk. Maar in het specifieke geval van groepsgedragingen is het de enige manier.’

Ontwrichtend

Ook Kesler was de gebeten hond. In 2002 haalde het Nederlands elftal niet het eindtoernooi voor het wereldkampioenschap in Japan en Zuid-Korea. De Telegraaf rekende voor hoe ontwrichtend de schade was voor onze economie. Kesler moest weg. Kesler haalde zijn schouders op, lachte de kritiek weg.

Bert van Oostveen is zwaarder op de hand. Vriend en adviseur Map Nihom zou wensen dat Van Oostveen wat flamboyanter zou zijn. 'Maar hij is niet flamboyant. Bert is een technocraat. Hij wil dat het voetbalbedrijf goed en fatsoenlijk loopt. Hij is bloedserieus, hij heeft een klus te doen.'

Serieus én rechtlijnig. 'Hij is een organisatiefreak en behoorlijk eigenwijs', meent huisvriendin Jacqueline Hootsmans. 'Bij Bert moet altijd alles op rolletjes lopen.' In 2008 was Van Oostveen projectleider voor het Nederlands elftal tijdens het Europees kampioenschap in Zwitserland. Aan De Telegraaf vertelde hij over zijn regelzucht: 'Mijn vrouw Renate is eraan gewend. Ze is een lieve vrouw. Weet wat er voor mij op het spel staat. De verantwoording, de emotie, de angst dat iets fout kan gaan.'

Meer dan Kesler heeft Van Oostveen te maken met de agressie van de sociale media en de besmetting naar andere organen. Lees bijvoorbeeld wat Hugo Camps, columnist van NRC Handelsblad, schreef toen duidelijk werd dat Van Oostveen weigerde Koeman tot bondscoach te maken:

'Bert van Oostveen, denk er een Fyra bij en je hebt met moeite een stationschef, gesneden uit hypocrisie van de oude KVP. (...) Er zit meer charisma aan een strijkplank dan aan deze in onbetrouwbaarheid gepofte nitwit.'

Louis van Gaal en Bert van Oostveen. Beeld anp

Onheuse kritiek

Van Oostveen zei een paar maanden geleden in NRC Handelsblad: 'Ik lees vrij veel, maar ik beperk me tot feitelijke artikelen. Columns laat ik vrij makkelijk langs me heengaan.'

Vrij makkelijk? Cor Pot, voormalig coach van Jong-Oranje: 'Hij lijdt eronder. Daar ben ik van overtuigd. Hij slaapt er niet van. Ben ik ook van overtuigd.' Map Nihom, vriend en adviseur: 'Het vreet aan hem. Geen twijfel over. Hij heeft gelukkig goede opvang om hem heen in Zeist, hij heeft een thuisfront met wie hij het leed deelt. Daarom zie je het niet aan hem. Maar dit kan je niet al te lang doen. Dit is niet vol te houden.'

Huisvriendin Jacqueline Hootsmans: 'Ik denk niet dat dit een baan is voor de rest van zijn leven. Dit hou je niet vol, met al die onheuse kritiek. Elk fatsoenlijk mens zal op een gegeven moment zeggen: nou is het mooi geweest, zoek het maar uit.'

Kesler ziet in zijn opvolger een uitstekende manager en een man die scherp analyseert. 'Het enige dat ik hem verwijt is: Bert, wees eens wat minder zwaar, wees wat vrolijker. Dat helpt.'

Het is een geluid dat je vaker hoort. Map Nihom: 'Iets losser, iets leniger, dat zou ik hem toewensen. Hij is megastreng, ook voor zichzelf. Onze beste momenten zijn als we samen op een golfbaan lopen. Dan heb je kans dat hij los komt. Het is niet zo gemakkelijk hem te bereiken. Daar zit nog wel eens een slotgracht tussen.'

Hoe moet het nu verder? Als Kazachstan zaterdag Nederland uit het eindtoernooi tikt, zal de scalp van Van Oostveen gevraagd worden. Hij heeft al gezegd niet te willen wijken. Cor Pot: 'De raad van commissarissen moet zeggen: opsodemieteren allemaal, we hebben een fantastische directeur.'

Onbegrip

Van Oostveen maakt zich ook zorgen over de maatschappelijke aanvaarding van het voetbal. ‘Je moet kunnen uitleggen dat de sport een meerwaarde heeft en geen last is voor de samenleving. Er zitten elementen in het voetbal die ertoe kunnen leiden dat de reguliere supporter het voetbal niet meer begrijpt’, zei hij in de Volkskrant. ‘Dan gaat het om het simpele feit dat er vaak te veel geld wordt uitgegeven en dat clubs daardoor in problemen komen. Niet alleen in Nederland, ook in het buitenland. De bedragen die in landen als Spanje en Engeland circuleren mensen begrijpen dat niet altijd. Het is mijn missie het voetbal maatschappelijk te verankeren, zodat mensen vooral de toegevoegde waarde ervaren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden