`Zwaarder straffen werkt averechts¿

amsterdam -Het is hoog tijd dat politici zich beraden op het nut en de noodzaak van strenger straffen. Rechters, advocaten en wetenschappers waarschuwen dat plannen van minister Opstelten van Veiligheid en Justitie niet effectief of zelfs contraproductief zijn.


'Als je misdrijven wilt voorkomen, helpt zwaarder straffen geen moer', zegt de Nijmeegse hoogleraar strafrecht Ybo Buruma. 'Veel delicten worden impulsief gepleegd. Je kunt de meeste daders op deze manier niet afschrikken.'


Het heersende beeld dat onze straffen relatief mild zijn, klopt volgens hem niet. 'Die tijd is voorbij. Nederland heeft in Europa bijna het hoogste aantal gedetineerden per hoofd van de bevolking. De criminaliteit is de afgelopen jaren flink gedaald.'


Detentie is vanuit een ander perspectief wel effectief, stelt Buruma. 'Wie in de cel zit, kan niets stelen. Het helpt dus veelplegers langdurig op te sluiten. Maar dat gebeurt al jaren. De belangrijkste stap die het kabinet wil zetten, veel taakstraffen vervangen door een celstraf, zal een averechts effect hebben.'


Meer dan zeventig procent van de gedetineerden pleegt binnen zeven jaar een nieuw delict. De recidive na taakstraffen is de helft lager.


De voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten, Pieter van der Kruijs, weet uit ervaring hoe dat komt. 'Veel cliënten doen verkeerde contacten op tijdens hun verblijf in de gevangenis.'


Volgens de raadsman is strenger straffen zinloos. 'In tijden van crisis wordt strafrecht gezien als panacee voor al het ongeluk. Politici rollen over elkaar heen met voorstellen om gevoelens van onrust te bezweren. Het is spierballentaal voor de bühne, want strafrecht is geen oplossing. De politie kan het werk nu al niet aan.'


Erik van den Emster, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, mengt zich ook in de discussie. In een recente toespraak wees hij op de 'juridische en praktische mogelijkheden en feitelijke consequenties' van het nieuwe beleid.


Een harde aanpak is duur, rekende de baas van het bestuursorgaan van de rechters voor. Op 1 januari 2008 zaten 12 duizend volwassenen gevangen, tweeduizend minderjarigen en 1.800 tbs'ers. Die dag kostte de samenleving ruim vier miljoen euro.


Van den Emster: 'De feiten zijn dat strenge straffen veel kosten en weinig opleveren. Dat is in strijd met wat je intuïtief zou denken. Nu kan misschien van de burger niet worden gevraagd boven zijn intuïtie uit te stijgen. Van de politiek zou je dat wel mogen verwachten.' Hij noemt het opvallend dat politici 'de gevoelens van de bevolking bevestigen en versterken, in plaats van ze te duiden en met feiten te nuanceren.'


Het kabinet legt meer nadruk op andere doelen: vergelding en genoegdoening. Maar dat zijn volgens hem subjectieve criteria. 'De samenleving moet breder kijken. De gevolgen zijn verstrekkend.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden