Zwaard van Damocles hangt boven nabestaandenvoorziening Lastenverlichting voor burger heeft haar prijs

DE beleidsvoornemens van het kabinet voor 1996 zijn over het algemeen met gejuich ontvangen. Een forse lastenverlichting voor het bedrijfsleven van 3,4 miljard gulden en voor de burgers van 0,6 miljard ligt in het verschiet....

Uit de berekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) blijkt dat het tekort in 1996 binnen de sociale zekerheid oploopt tot 4 miljard. Met andere woorden, tegenover de lastenverlichting voor bedrijven en burgers ontstaat een evengroot tekort in de sociale zekerheid. De aangekondigde lastenverlichting zal in de jaren na 1996 dus moeten worden terugbetaald, tenzij het kabinet verder ingrijpt in de sociale wetgeving.

Na de AOW, de WW en de Ziektewet, hangt het zwaard van Damocles nu boven de Algemene Weduwen en Wezenwet (AWW) en de Ouderdomswet (AOW). Beide wetten kampen volgens ramingen van het CPB in 1996 met een tekort van 1,5 miljard. De AWW is door de veranderingen in de samenleving sinds de invoering van deze wet in 1957 aan een herziening toe. De Algemene Nabestaandenwet (ANW), die in de plaats moet komen van de AWW, zal meer moeten aansluiten bij de normen en waarden van de jaren negentig.

Je zou er voor kunnen kiezen het recht op een nabestaandenuitkering ten opzichte van de huidige AWW niet aan te passen, maar wel afhankelijk te maken van eventuele inkomsten uit arbeid en vermogen. Hierbij zou een flinke vrijstelling kunnen worden gehanteerd van één tot anderhalf maal het modale inkomen. Probleem voor het kabinet is dat door dit voorstel de geplande besparing in 1998 van circa 1,5 miljard niet wordt gehaald.

Het kabinet kiest er daarom voor de burger een grotere eigen verantwoordelijkheid te geven. Ook voor de nabestaandenvoorziening geldt: 'Zoek het zelf maar uit'. Staatssecretaris Linschoten van Sociale Zaken wil bovendien voorkomen dat het zogenoemde 'ANW-gat', net als na de afslanking van de Wet op de Arbeidsongeschiktheid, collectief wordt gerepareerd. Dit vanwege de wens de loonkosten voor werkgevers te drukken.

Voor een werknemer betekent dit dat hij zich voor opvulling van het gat particulier moet verzekeren. Deze verzekeringen zijn in het algemeen duurder dan de AWW. Door het individuele karakter van zo'n particuliere nabestaandenverzekering is er geen sprake van solidariteit tussen de verzekerden.

Bovendien zal een verzekeraar proberen om op de betreffende verzekeringen een zekere winstmarge te behalen. Dus niet alleen de huishoudens met 'bijzondere' omstandigheden, zoals bijvoorbeeld een groot leeftijdsverschil tussen de partners, zullen duurder uit zijn.

Wat zal de jaarlijkse premie zijn voor een reparatie van het 'ANW-gat' voor een man die niet in 'bijzondere' omstandigheden verkeert? Weergegeven zijn respectievelijk de leeftijd van de man bij aanvang verzekering; de premie verzekering ANW-gat (op één leven); en - ter vergelijking - de maximale premie voor AWW:

30 jaar ¿ 500,- ¿ 800,-

40 jaar ¿ 1000,- ¿ 800,-

50 jaar ¿ 1500,- ¿ 800,-

Tegenover de lastenverlichting die het kabinet voor de burgers in petto heeft, staat dus een lastenverzwaring door de invoering van de ANW. Dit geldt met name wanneer men pas op latere leeftijd besluit om het 'ANW-gat' te verzekeren. In menig huishouden zal de vraag rijzen of men zich nog wel moet verzekeren tegen het risico van inkomensderving bij overlijden. Huishoudens die dat niet doen, zeker met een inkomen tot modaal en net daarboven, zullen in dat geval financieel zwaar getroffen worden bij overlijden van de kostwinner.

Hendrik-Jan Boehlé

Helen Stijnen

De auteurs zijn werkzaam op het stafbureau Prognose en Statistiek van de Sociale Verzekeringsbank.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden