Zwaar drukt Europa op de aarde

De landen van de EU gebruiken onevenredig veel natuurlijke hulpbronnen, meldt een rapport van het Wereld Natuur Fonds. Als iedereen zoveel zou gebruiken als de Amerikanen, zouden drie aardes nodig zijn....

De ecologische koek is slecht verdeeld. Met name Europa en de VS consumeren een onevenredig groot deel van de aardse hulpbronnen zoals hout, vis, voedsel en energie, zo blijkt uit het rapport van het Wereld Natuur Fonds dat dinsdag in Brussel verscheen onder de titel Europa 2005 - De ecologische voetafdruk.

Inwoners van de Europese Unie verbruiken voor hun consumptie gemiddeld 2,2 keer meer natuur dan in de 25 lidstaten beschikbaar is. 'Europa leeft op te grote voet', zegt Jonathan Loh van het Wereld Natuur Fonds en co-auteur van het rapport.

Omdat Europa het zich kan veroorloven, worden veel van die hulpbronnen - want dat zijn de producten van de landbouw, de zee, de bossen en de fossiele energievoorraden - van elders uit de wereld naar Europa gesleept, wat in de rest van de wereld leidt tot verarming van de natuur.

Om helder vergelijkingsmateriaal te krijgen over de consumptie en de gevolgen die die heeft voor de natuur, wordt van de 25 landen de gemiddelde ecologische voetafdruk per inwoner berekend.

Als alle aardse hulpbronnen evenredig verdeeld zouden worden over de 6,2 miljard menselijke aardbewoners, zou per bewoner 1,8 hectare grond beschikbaar zijn, ervan uitgaande dat een kwart van de planeet, inclusief visrijke zeeën, uit 'biocapaciteit' bestaat. Woestijnen, ijskappen, bergen en diepzeeën worden niet meegeteld omdat die niet productief zijn.

De Verenigde Staten verbruiken 9,5 hectare per inwoner, maar worden nog overtroffen door de Verenigde Arabische Emiraten met bijna 10. De laagste voetafdruk is in Afghanistan met 0,2 hectare .

Europa zit ver boven het wereldgemiddelde. Een gemiddelde Nederlander gebruikt 4,7 hectare grond, een Zweed zelfs 7 hectare en een Pool 3,6 hectare.

'We hebben heel lang gezocht naar een goed model, waaruit simpel te lezen viel hoeveel druk landen op de natuur en het milieu leggen', zegt Jonathan Loh.

'Een maat voor duurzaamheid hebben we met het Global Footprint Network gevonden in het ruimtebeslag per inwoner.' Omdat uit de ecologische voetafdrukken gemakkelijk een vergelijking tussen landen gemaakt kan worden, worden die steeds vaker gebruikt, bijvoorbeeld ook door Dennis Meadows

van de Club van Rome.

'We leven op een planeet van overvloed, maar tegelijk is die beperkt. De wereldeconomie en de wereldbevolking blijven groeien, maar de omvang van onze planeet blijft gelijk. Technologie is wel behulpzaam om de natuurlijke voorraden op te rekken maar de technologie kan de groei niet bijbenen', schrijft Tony Long, directeur van het Europese WWF-kantoor in Brussel in het voorwoord.

'In 1972 veroorzaakte het rapport Grenzen aan de groei van de Club van Rome internationale controverses toen de computerscenario's van de groep suggereerden dat de economie de natuurlijke draagkracht boven het hoofd zou groeien, wat zou leiden tot afname van industriële ontwikkeling en een neergang in welvaart in het midden van de 21ste eeuw.'

Tony Long constateert dat in 2005 het uitputten van de natuur geen hypothese meer is, maar werkelijkheid. 'De mensheid gebruikt 20 procent meer natuurlijke hulpbronnen dan de planeet kan verschaffen of waarin zij door natuurlijk herstel kan voorzien.'

De vraag van de Europese Unielanden speelt daarin een belangrijke rol. Met nauwelijks 7 procent van de wereldbevolking verbruikt de EU 17 procent van de natuur.

De voetafdruk leidt in Europa tot grote verrassingen. Zweden wordt gerekend tot een natuur-en milieubewust land maar eindigt als slechtste op de voetafdrukladder met 7 hectare per inwoner.

Volgens Loh komt dat door de ontbossing en de vervuilde papierindustrie die met de houtwinning is verbonden. De Zweedse kerncentrales worden ook meegeteld in de voetafdruk vanwege lange-termijneffecten van de opslag van nucleair afval.

Hongarije presteert met zijn 3,5 hectare naar verhouding het best in de Europese Unie. Het energiegebruik is laag en de visserij, begrazing en ontbossing liggen onder het Europese gemiddelde.

Engeland springt er met 5,4 hectare iets gunstiger uit dan Frankrijk (5,8). Dat komt doordat de overstap van kolen op gas resulteerde in een efficiënter energiegebruik. Maar dat kun je maar één keer doen, zegt Loh. 'Engeland moet een radicale stap zetten.'

Polen (3,6 hectare) heeft na de breuk met de Sovjet-Unie veel zware industrie verloren, waardoor de voetafdruk verlaagde. Polen kan een van de leidende landen worden die sprongsgewijs nieuwe technologie uit West-Europa binnenhalen. Maar de vraag is of dit zo blijft, zegt Loh. 'Als Polen meer gaat verdienen, zal de consumptie stijgen en daarmee de ecologische voetafdruk.'

De opkomende economieën in China en India eisen hun aandeel in de natuurlijke hulpbronnen. Nog slechts 8 procent van de wereldbevolking heeft een auto. Honderden miljoenen leven zonder koelkast en tv. Als alle wereldbewoners dezelfde ecologische voetafdruk krijgen als de VS, zouden er nog drie aardes bij moeten komen, berekenden William Rees en Mathis Wackernagel, de grondleggers van de ecologische voetafdruk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden