Zwaar bewolkt

Binnen zittend, kijkend naar de regen, voel ik medelijden met kampeerders en strandtenthouders. Ineens moet ik eraan denken dat het nog maar vijftien jaar geleden is dat de wetenschappelijke wereld zich druk maakte over een permanente daling van de temperatuur....

De nucleaire winter werd het genoemd. De discussie ging over de gevolgen van een - zelfs verhoudingsgewijs kleine - kernoorlog voor het klimaat. Zo'n oorlog zou zoveel roet en stof in de lucht brengen, dat het zonlicht op aarde wel honderd keer zwakker zou worden.

De temperatuur zou overal op de wereld voor maanden dalen tot onder het vriespunt. Al het water zou bevriezen. Alle overlevenden van de kernoorlog zouden alsnog sterven. Ja, al het leven op de aarde zou verdwijnen.

De wetenschappelijke discussie over de nucleaire winter begon aan het begin van de jaren tachtig. In die tijd verschenen vele wetenschappelijke artikelen over dit onderwerp in toptijdschriften als Scientific American, Nature en Science. De auteurs van die verhalen claimden steevast dat zij een nog betere rekenmethode hadden gebruikt en dat de voorspellingen nu nog betrouwbaarder waren. En telkens werd in die publicaties de conclusie bevestigd dat er na een kernoorlog een nucleaire winter zou komen.

Een belangrijke bijdrage was van de hand van twee chemici: de Nederlander Paul Crutzen en de Amerikaan John Birks. Hun artikel had de angstaanjagende titel: The atmosphere after a nuclear war: twilight at noon. Schemerdonker om twaalf uur 's middags is een situatie om van te rillen.

Wereldwijd keerden progressieve wetenschappers zich tegen het militaire establishment. Zelfs de Russische geleerden bevestigden de berekeningen van hun westerse collega's. En dat terwijl de Koude Oorlog nog volop aan de gang was.

Bij het grote publiek werd het idee van de nucleaire winter bekend door toedoen van de Amerikaanse sterrenkundige en tv-persoonlijkheid Carl Sagan. Aan leken was de apocalyptus van een nucleaire winter eenvoudig uit te leggen. Dit in tegenstelling tot het aantal slachtoffers dat direct na de ontploffing van een kernbom valt. Dat getal is zo groot dat weinigen zich daarvan een voorstelling konden maken. Wat is het verschil tussen een 1 met zeven nullen en een 1 met acht nullen? Maar een koude, lege aarde, dat sprak tot de verbeelding.

Achteraf gezien blijkt dat er weinig klopte van al die berekeningen. Het hele idee van een nucleaire winter blijkt schromelijk overdreven. Tony Rothman geeft er een boeiend en overtuigend relaas van in zijn boek Science à la Mode (Princeton University Press, voor minder dan een tientje te koop in de ramsj).

De modellen die werden gebruikt, waren te beperkt. Verkeerde gegevens werden ingevoerd. Koste wat kost, moest de politiek correcte uitkomst overeind blijven. Modernere berekeningen geven hele andere uitkomsten te zien. De nucleaire winter blijkt mee te vallen.

Hoe komt het dat het systeem van beoordeling door vakgenoten toen niet heeft gewerkt? Waarom ontstond er geen openlijke wetenschappelijke discussie? Het antwoord ligt voor de hand. Bij dit soort onderwerpen zijn politiek en wetenschap niet te scheiden.

In academische kringen kan geen wetenschapper het zich veroorloven iets genuanceerds te zeggen over de verwoestende werking van een kernbom. Zoiets zou ogenblikkelijk worden uitgelegd als een ondersteuning van het gebruik ervan. Voor wetenschappers gold toen blijkbaar dat het doel de middelen heiligde. Welke onderzoeker zou niet liegen als hij daarmee een kernoorlog kan voorkomen?

Vijftien jaar later staan de wetenschappelijke tijdschriften vol over weer een andere ramp die de mensheid bedreigt. Nu zou door toedoen van de mens een verhoging van de temperatuur dreigen. Weer wordt ons een lege aarde voorspeld. Ik begin wantrouwig te worden. Zou het doel nu misschien weer de middelen heiligen? Welke wetenschapper zou niet liegen als hij denkt dat hij daarmede vervuiling van de aarde zou kunnen voorkomen?

Voorlopig zou ik een paar graden verhoging van de temperatuur best op prijs stellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden