Zuurstokpiemel Wolkers

De vriendschap tussen Gerard Reve en Jan Wolkers was hevig, maar kort. Jaloezie kreeg Reve in zijn greep.

null Beeld Annabel Miedema
Beeld Annabel Miedema

Na de publicatie van 'Het tillenbeest', Wolkers' debuut in het literaire tijdschrift Tirade in augustus 1959, belde redacteur Gerard Kornelis van het Reve aan bij Wolkers. 'Een verhaal met beest in de titel vond Gerard meteen goed', zei Wolkers in 2006 in een interview met cabaretier Diederik van Vleuten. 'Daar had hij natuurlijk allerlei gedachten bij.' Reve kwam kijken of zijn jonge vakbroeder ook van de herenliefde was. Helaas voor hem werd de deur opengedaan door mooie, rooie Annemarie. 'Dat was wel een tegenvaller, Jan Wolkers met een vrouw.'

Wolkers en Reve bleken het uitstekend met elkaar te kunnen vinden. Reve wilde Wolkers graag op weg helpen als beginnend schrijver. Ze wandelden samen langs de Amstel, zaten in een toneelschrijfclubje, gingen naar feestjes. Op 26 juli 1962 schreef Gerard aan zijn liefdesvriend Wimie: 'Ik kan soms verwonderlijk goed met hem praten, misschien om dat hij even gepassioneerd en hysteries is als ik.'

Toch liep de vriendschap stuk. Annemarie rende weg bij Jan, en Wimie bij Gerard. Dat verstoorde de verhoudingen. Het hielp ook niet dat Reve zich tot het katholicisme bekeerde en scherp naar rechts overhelde, terwijl Wolkers zich schaarde aan de zijde van het lompenproletariaat. Maar het ergste was dat Wolkers een overweldigend succes ten deel viel dat de roem van Reve overschaduwde. Dat kon de zelfbenoemde Volksschrijver niet verkroppen.

Aanvankelijk stilletjes - 'ik vind er niks aan, maar ik zeg dat nooit in het openbaar', schreef Reve in een brief aan vriendin en essayiste Josine Meyer - maar steeds luider keerde Reve zich af van zijn vriend. 'Schrijf eens een ankwette uit over de vraag', suggereerde hij in 1970 in het weekblad Elsevier, 'wat er moet gebeuren met een door het kapitalistiese systeem zo mager als een beer geworden beeldende kunstenaar, die zijn vrouw naakt door zijn minderjarige zoon laat fotograferen en die fotoos op feesten en vergaderingen uitdeelt, en die God lastert door zich zeer goor, beledigend en honend in de meest obscene termen over zijn Moeder uit te laten, die onze verlosseres is.'

Nadat Wolkers zichzelf naakt op het omslag van Groeten van Rottumerplaat had gezet, liet Reve weten dat hij zich nimmer als 'zuurstokpiemel Wolkers' aan het volk zou willen tonen. Terwijl Reve op zijn verjaardagsfeestjes altijd zo vrolijk was rondgegaan met zijn lul op een schaal. Naast de augurkjes, een blaadje sla en een kloddertje mosterd.

Onno Blom werkt aan de biografie over Jan Wolkers. Voor de Volkskrant houdt hij daarover een dagboek bij - waarvan we in zoveel delen de notities presenteren.

Uiteindelijk wilde Reve 'kutschrijver Drolkers' vanwege vermeend communistische voorkeuren een enkeltje concentratiekamp geven. Wolkers zag het met lede ogen aan. Zo kende hij Gerard niet terug. Wolkers dreef Verder van Hem af, maar is Reve altijd blijven prijzen. 'De Avonden is een godsgeschenk.'

'Als ik kon, ging ik mee', zei Wolkers vandaag precies tien jaar geleden tegen mij. Het liefst was hij naar Reves begrafenis in Machelen aan de Leie zijn gegaan, diep Vlaanderen in, over 'de weg van bomberdebomderdebom' naar het kerkhof. Als saluut aan de verloren vriendschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden