Nieuws Grevelingenmeer

Zuurstofgebrek nekt zeeleven in Grevelingenmeer: ‘Vanaf tien meter diepte is het een deathzone’

Een deathzone, noemen duikers de diepere waterlaag van het Grevelingenmeer tussen de eilanden Goeree-Overflakkee en Schouwen-Duiveland. Door zuurstofgebrek zijn daar deze zomer grote aantallen zeedieren doodgegaan.

Meeuwen aan de rand van het Grevelingenmeer. Beeld Marcel van den Bergh

Het ontbreken van stroming en de opwarming van het zeewater door recente recordtemperaturen hebben ertoe geleid dat in de diepere delen van het meer een ‘totaal gebrek’ aan zuurstof is ontstaan. De bodem is bezaaid met dode wormen, zeeanemonen, schelpdieren, zeesterren en krabben, meldt de stichting Anemoon, een vrijwilligersorganisatie die gegevens over het Nederlandse kustgebied verzamelt en analyseert.

Door de aanleg van de Brouwersdam en de Grevelingendam – onderdeel van de Deltawerken – zijn de getijdenstromen verdwenen en is een waterbekken met stilstaand water ontstaan, het grootste zoutwatermeer van West-Europa. Volgens bioloog Peter van Bragt van de stichting Anemoon, is het ’s zomers al vele jaren slecht gesteld met de waterkwaliteit van het Grevelingenmeer. ‘Op wat leven langs de randen na is het meer gewoon dood.’

In de zomer ontstaat een scheidingslaag (thermocline) in het water waardoor het relatief warme oppervlaktewater niet meer mengt met het diepere en koudere water. Met als gevolg dat er geen zuurstof meer van de bovenste naar de diepere waterlagen wordt getransporteerd. ‘Zeedieren die niet uit de diepte kunnen ontsnappen gaan dood', zegt Van Bragt.

‘Ga je nu in Den Osse duiken, dan kom je vanaf circa tien meter diepte in een deathzone terecht’, aldus de bioloog. De bodem is zwart; alleen zwavelbacteriën kunnen er overleven. Bodemdieren zijn uit het slib gekropen en vervolgens doodgegaan. ‘In de winter komt er wat meer zuurstof in het water en keert er wat leven terug, maar dan is het wachten op de volgende zomer waarin het leven weer verdwijnt.’

Dit verschijnsel treedt vrijwel elk jaar op bij warm en windstil weer, bevestigt onderzoeker Arno Nolte van het instituut Deltares. ‘In de diepere waterlagen raakt het zuurstof op. Vissen kunnen wegzwemmen, maar dieren die niet mobiel zijn sterven. Als het gaat stormen in het najaar mengt het water weer en verdwijnt de scheiding tussen de boven- en de onderlaag. Dan is het zuurstof terug in de waterkolom, maar het duurt een tijd voordat ook het leven terug is.’

Onvoldoende verversing

De aanleg van de Brouwerssluis, een spuisluis in de Brouwersdam tussen het Grevelingenmeer en de Noordzee, in 1978 moest de verzoeting van het water stoppen en het sterven van zeedieren beperken.  De verversing van het water bleef echter onvoldoende om de ecologische schade te herstellen. 

Door renovatie in 2017 van de Flakkeese Spuisluis in de Grevelingendam – tussen het Grevelingenmeer en de Oosterschelde – nam de doorstroming iets toe en leek het leefgebied van de zeedieren wat te verbeteren. Maar het water kwam weer tot stilstand door werkzaamheden aan getijdenturbines in de Grevelingendam. Die zullen tot zeker dit najaar duren.

De ecologische problemen van het Grevelingenmeer zijn vervelende neveneffecten van de Deltawerken, die Nederland verder veel goeds hebben gebracht, zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat. ‘De spuisluis in de Brouwersdam geeft onvoldoende doorstroming naar zee. Er is onvoldoende uitwisseling van water om soelaas te bieden voor het leven in het meer.’

Werkzaamheden aan de Grevelingendam. Beeld Marcel van den Bergh

Verbetering

Er bestaan al jaren plannen om eb en vloed terug te brengen in het Grevelingenmeer. Een grotere doorlaat in de Brouwersdam, eventueel in combinatie met een getijdencentrale voor het opwekken van duurzame energie, moet de natuur onder water verbeteren. Het project Getij Grevelingen, waarin Rijk, provincies en gemeenten samenwerken, kreeg een nieuw impuls toen het Rijk vorig jaar 75 miljoen euro extra beschikbaar stelde om de kwaliteit van natuur en water in het gebied te verbeteren. Samen met eerder vastgelegde bedragen was er daarmee voldoende budget om een doorlaat in de Brouwersdam te maken. De plannen verkeren in een verkenningsfase. Ze zouden tussen 2024 en 2026 moeten worden gerealiseerd.

Van Bragt: ‘Als bioloog zie je het liefst dat de situatie van voor de aanleg van de dammen terugkomt. Maar dat is een utopie. Drie meter verschil tussen eb en vloed zullen we niet meer terugkrijgen. Maar hoe groter de doorlaat, hoe beter. In dit geval doet de maat ertoe.’

Meer over de natuur in Zeeland

Caspar Jansen over de strijd tegen het zoute water, de Oosterschelde en de Haringvlietsluizen

Het Grevelingenmeer bij Bruinisse. Beeld Marcel van den Bergh
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden