Zuster Marcia

Ze wilde journalist worden, maar werd diplomate. En toen toch journalist. Nu presenteert Marcia Luyten het parlementaire tv-programma Buitenhof.

De mijnen of Maastricht?

'Ik voel me thuis in Maastricht. Daar heb ik zes jaar gewoond en gestudeerd, eerst economie en daarna cultuur- en wetenschapsstudies. Ik was er heel gelukkig, het is een stad met het goede levensgevoel. In mijn stamkroeg kwamen veel studenten, maar ook mensen van 50 en 70, mensen met wie je interessante gesprekken wilde voeren: architecten, rechters. Na een onderwijsgroep gingen we met de hoogleraar naar de kroeg. Het onderwijs was kleinschalig, ik heb een droomopleiding gehad, vind ik. Dead poets society, maar dan op de universiteit.

'Ik ben geboren in Wijnandsrade, een dorpje aan de rand van de oostelijke mijnstreek. De hoofdstad van die regio, Heerlen, was in verval. Veel junks op straat, de hopeloosheid schreeuwde je tegemoet. Mijn vader werkte bij de sociale dienst in Heerlen, daar stonden door de sluiting van de mijnen eind jaren zeventig 75 duizend mensen in de kaartenbakken. Op mijn 14de gaf hij me Christiane F. 'Lees dit nou maar', zei hij. Nu realiseer ik me dat hij bang was mij ook op een dag van straat te moeten oprapen. Ik was daar totaal niet vatbaar voor, maar dat weet je niet als ouder.

'Nu zijn de mijnen een intellectuele interesse, ik schrijf er een boek over. Toen ik in Oeganda woonde, werd de PVV groot in Limburg. Waar komt die rancune vandaan, dacht ik. Natuurlijk door de sluiting van de mijnen, maar het was toch verschrikkelijk onder de grond? Ik besefte: het verdriet van Limburg heeft zijn oorsprong in het geluk dat mensen hebben ervaren in de mijntijd. Mensen leefden in kleine gemeenschappen met een grote zekerheid en saamhorigheid. Ze waren trots dat Limburg de wederopbouw van Nederland betaalde, de toekomst was voorspelbaar. Met de sluiting is alles waarop hun leven was gebouwd, onderuitgegaan.'

Diplomatenklasje of een master journalistiek?

'Nu zou ik voor een master journalistiek kiezen, maar ik heb inderdaad in het diplomatenklasje gezeten. Hoe dat kwam? Het liep gewoon zo. Eigenlijk wilde ik parlementair journalist worden, maar er was nergens plek. Toen dacht ik: het diplomatenklasje is ook leuk, ik houd van internationale politiek, van schrijven. Ik had er nooit heel serieus over nagedacht en tot mijn grote verbazing werd ik aangenomen. Tegelijkertijd had de Universiteit van Maastricht me een promotieplek aangeboden, dus ik moest kiezen. Ik wilde niet terug naar Limburg verhuizen omdat ik net Jeroen (de Lange, man van Luyten en voormalig PvdA-Kamerlid, red.) had ontmoet in het klasje. Ik heb voor de liefde gekozen.

'De opleiding was enig, maar toen ik eenmaal op het ministerie van Buitenlandse Zaken werkte, besefte ik: jezus, ik ben natuurlijk helemaal geen ambtenaar. Wat een papierwinkel. Ik had te hoge verwachtingen: dat ik zelf mocht nadenken en schrijven. Dat was niet de bedoeling, als uitvoerend ambtenaar. Ik ben ermee gestopt en kon toen terecht bij de Volkskrant. Ik fietste juichend naar de redactie; journalistiek heeft voor mij altijd de magie van avontuur gehad.'

Het Westen en Afrika: schuld- of superioriteitsgevoel?

'In de jaren zestig en zeventig was het schuldgevoel dominant, vanaf de jaren tachtig het superioriteitsgevoel. Mijn generatie heeft geen last meer van het schuldgevoel: we zijn realistischer en pragmatisch. Toen ik tien jaar geleden naar Afrika ging, noemden sommigen die houding hard. Maar ik wil Afrika voor vol aanzien, de mensen voor vol aanzien.

'Ik ben blij dat ik nooit hulpverlener ben geweest in Afrika, maar observator. Ik had het moeilijk gevonden me te verhouden tot de eindeloze corruptie en het jatten. De systemen in Afrika zijn verrot en wreed voor de mensen. Ik heb zo veel mensen ontmoet voor wie ik diep buig, omdat ze de moed erin houden onder omstandigheden waarin wij al lang geknakt waren.'

Feminist in Nederland of in Afrika?

'Hier heb ik me nooit feminist gevoeld en in Afrika héél erg. In Nederland voel ik weerzin tegen het onaantrekkelijke tuinbroeken-feminisme van de jaren tachtig, hoewel ik vast aan alle criteria van een feminist voldoe. In Afrika merkte ik: de shit die er is, wordt altijd veroorzaakt door mannen. Het is generaliserend, maar het is wáár.

'In Rwanda had ik een kok, Charlotte. Haar eerste man was vermoord tijdens de genocide, haar tweede man was nogal gewelddadig en dronk haar salaris op. Toen we samen in de keuken stonden, zei ik tegen haar: 'Zouden Afrika's problemen niet een stuk minder zijn als alle mannen gewoon bij elkaar zouden wonen?' 'Dat lijkt me een geweldig idee, madame', lachte ze. Altijd was mijn voltallige personeel vrouw en ze waren het hier allemaal over eens.'

Onafhankelijk of gekleurd?

'Bij Buitenhof? Ik doe alles voor mijn onafhankelijkheid. Iedereen heeft een politieke voorkeur, elke journalist gaat om de vier jaar naar het stemhokje. Het gaat erom of je je eigen politieke signatuur erbuiten kunt houden als je iemand interviewt. Ik doe daar mijn best voor.

'Wat mij vooraf wel ingewikkeld leek, is dat mijn man Jeroen in de Tweede Kamer zat. Ik ken dus best wat PvdA'ers. Maar dat ingewikkelde viel enorm mee. Eén keer ben ik te aardig geweest. Bij wie dat was? Lilianne Ploumen over ontwikkelingssamenwerking, een onderwerp waarvan ik best veel weet. Zij begon erg breedsprakig. Ik liet haar maar even, omdat ze zo gespannen was. Ik had strenger moeten zijn. Daar wordt een gesprek beter van, ook voor de geïnterviewde.'

Eva Jinek of Carel Kuyl?

'Natuurlijk Eva Jinek. Het ging te ver dat zij niet bij Nieuwsuur mocht werken vanwege haar relatie met Moszkowicz. Jinek is een professional, dan kun je die zaken scheiden.

'Jeroen en ik scheiden werk en privé al zolang we samen zijn. Ik was journalist, hij zag geheime defensie-dossiers toen hij voor Buitenlandse Zaken werkte, maar wist wanneer hij zijn mond moest houden. We hebben er wel grote conflicten over gehad met Buitenlandse Zaken. Het ministerie wilde dat ik stopte als journalist toen we in Afrika woonden. Ik moest op het matje bij de ambassadeur, tegen Jeroen zeiden ze: 'Als jouw vrouw dat soort stukken blijft schrijven, kunnen we jou niet houden.' Ongelooflijk.'

Vrouwen in de media: concurrenten of zusters?

'Zusters. We hebben een groep van ongeveer twintig vrouwelijke journalisten, de zennezusters, die drie keer per jaar bij elkaar komen op initiatief van Wouke van Scherrenburg, met veel drank en eten. Dat is ontzettend leuk, iedereen is zo opgetogen over het vak.

'Ik vind dat er doorgaans te weinig vrouwen aan talkshowtafels zitten. Maar ik weet ook dat het enorm moeilijk is om vrouwen te krijgen. Voor een deel is dat een reflectie van de bestaande verhoudingen, maar vrouwen durven vaak ook niet. Terwijl je op je bek moet dúrven gaan. Als je risico's altijd uitsluit, kom je niet vooruit.

'Natuurlijk ben ik ook ooit op mijn bek gegaan. In 2004 presenteerde ik in de Stadsschouwburg 'Het grote gala van het terrorisme'. Ik was daar verre van klaar voor, maar dacht ook: het is nu of nooit. In de media verschenen recensies van het evenement. NRC schreef: 'Een mooie avond, met presentatoren die de avond een beetje verpestten.' En De Groene Amsterdammer: 'Een presentatrice: mooi, maar niet noodzakelijkerwijs zeer slim.' Ik heb daar keihard om moeten lachen. Ik was in mijn leven vaker slim dan mooi genoemd, eigenlijk was ik verguld met het compliment.'

CV Marcia Luyten

1971 geboren in Wijnandsrade

1989-1996 studies economie en cultuur- en wetenschapsstudies

1997 beleidsmedewerker bij Buitenlandse Zaken

1999 journalist bij de Volkskrant

2001-2003 journalist in Rwanda voor diverse media

2006-2010 journalist in Oeganda voor diverse media

2012 presentatrice bij Buitenhof

Marcia Luyten schreef drie boeken, waarvan Dag Afrika (2013) haar recentste is. Ze woont met man en drie kinderen op een woonark in Broek in Waterland.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden