Zusje & Dood

Op 23 september jongstleden deed Rita Martinez, 22 jaar, studente biochemie aan de universieit van Iowa, wonende 416 South Linn Street, Iowa City, een poging zich van het leven te beroven....

STEPHAN SANDERS

Gelukkig kan dit alles gewoon in de tegenwoordige tijd worden gezegd, want hoewel Rita 'naar de andere kant wilde' (haar woorden, in het telefoongesprek dat ze met haar moeder voerde, net nadat ze de pillen had geslikt en het scheermesje op haar nachtkastje had klaargelegd), werd zij op tijd gevonden. Niet door mij, godzijdank. Ik arriveerde later, toen de brandweer en de politie al ter plekke waren, de verplegers binnen reanimatie toepasten en de buren samendrongen in de tuin.

Toen we aan kwamen rijden zei Ramon nog: 'Wat doen al die idioten voor mijn deur', maar dat werd al snel duidelijk, zeker toen de dienstdoende agent hem vroeg wat precies zijn verhouding was tot het slachtoffer. Het duurde even voordat Ramon antwoord gaf, niet zozeer omdat de vraag hem voor onoverkomelijke problemen stelde, maar omdat hij moest wennen aan de combinatie politie-paniek-ondervraging-Rita.

'Zij is mijn huisgenoot', zei hij uiteindelijk.

Ik heb Rita Martinez driemaal in mijn leven ontmoet, als ik die laatste, comateuze keer even niet meereken, en dat gebeurde altijd vluchtig. Ik wachtte in de deuropening, terwijl Ramon bezig was zijn sportkleren bij elkaar te zoeken.

'Hi Rita.'

'Hi Stefaaaan.'

Ze gaf die laatste lettergreep een langgerekte, nasale klemtoon, en dat deed ze eigenlijk bij alle woorden, zodat ik haar vaak niet verstond en onze conversatie beperkt bleef. 'Dat is Mexicaans', legde Ramon later uit, wanneer we onze eerste rondjes renden, en nog niet buiten adem waren.

Maar op andere momenten noemde hij zijn huisgenoot weer doodernstig 'my sister of African descent'; ik vond dat tamelijk grandioos uitgedrukt, omdat zowel Ramon als Rita op mij een uitgesproken Amerikaanse indruk maakt en zij op het eerste gezicht net zoveel met Afrika van doen hebben als ik met China. Maar goed, formeel zal Ramon wel gelijk hebben, want zijn familie komt uit Puerto Rico, de hare inderdaad uit Mexico, en het moet al gek gaan wil er in het verleden geen Spaanse voorvader zijn geweest die een nacht heeft doorgebracht met een negerslavin.

Hoe doorzichtig ook, het was toch vooral ontroerend te zien hoe Ramon een eeuwenoude band wilde afdwingen, terwijl de werkelijke overeenkomst voor de hand lag; allebei groeiden ze op in de armoewijken van grote steden, hij in New York, zij in Los Angeles, en geen van tweeën vond het vreemd dat hun klasgenoten op dertienjarige leeftijd al met geweren rondliepen of scheermesjes onder hun tong verstopten. Die ervaring heeft ervoor gezorgd dat ze nog steeds tot op het bot gepantserd zijn en in Iowa City rondlopen alsof achter elke boom een gangster wacht of een crackdealer. Wat nauwelijks het geval is, want hier tref je op die plekken eekhoorns aan en een doodenkele hond, die doorgaans een voortreffelijke sanitaire opvoeding heeft genoten.

Hun ingevreten argwaan maakt Rita en Ramon tot uitzonderingen: de meeste studenten hier zijn afkomstig van nog meer platteland dan Iowa City al is, en voor de duur van vier, vijf jaar mogen ze hun volwassenheid uitstellen voor ze trouwen en een klein advocatenkantoor beginnen in een dorp dat meer varkens telt dan inwoners.

Wat hun jaargenoten een wilde nacht noemen, tot half twee 's nachts drinken, en dan per ongeluk een paaltje raken op de weg terug naar huis, betekent voor Rita en Ramon rust, een onwaarschijnlijk lange zomervakantie, waarvan ze ieder moment verwachten dat die ineens voorbij zal zijn. Ze doen het omgekeerde van de meeste mensen hier: ze proberen hun vroegrijpe volwassenheid te vergeten en zich te gedragen als twintigers die niet weten dat je met een mes nog iets anders kan doen dan brood smeren.

Dat lukt ze maar gedeeltelijk: als Rita of Ramon met twee woorden spreken, bestaat er een gerede kans dat één daarvan fucker, motherfucker of nigger is. Voordat Rita haar zelfmoordpoging deed, droeg geen van beiden zichtbare sporen van geweld; maar wat het lichaam niet laat zien wordt zichtbaar in de taal.

Ik herinner me de allereerste keer dat ik met Ramon ging sporten, en hij me afhaalde met zijn auto. Daar kwam een bonkende disco aangereden die het asfalt deed splijten. Alle ramen open, hij kauwend achter het stuur.

Op het moment dat ik instapte, voerde hij het volume nog wat verder op. Het schalde nu door de straat: Bend over bitch. Bend over bitch. Take it in your mouth, don't bite it. Pompompom, pompompom, deden Ramons' vingers op het stuur.

Ik geloof dat ik een en ander moest begrijpen als een oprecht gebaar van vriendschap en genegenheid. Ramon zei in elk geval - zonder ook maar de suggestie te wekken van ironie of dubbelzinnigheid: 'Ik heb dit nummer speciaal voor jou uitgezocht.'

Bij elk stoplicht dansten de straatstenen mee. Daarna volgde gelukkig het veel rustiger nummer: I can tell by the way you flex you're horny.

Om ons heen zoefden nu de autoraampjes omhoog, maar ik geloof niet dat het Ramon opviel.

Het eerste wat Ramon deed toen de agent hem de toedracht had uitgelegd, was naar Rita's kamer stormen en haar hartgrondig vervloeken.

'Ze. . . ze is bewusteloos', zei de verpleger geshockeerd, maar Ramon tierde door totdat de laatste bloedspat was opgeruimd en de ambulance allang het ziekenhuis had bereikt.

Toen kwamen de vrienden die niet genoeg konden krijgen van de meer plastische details en met mij over Rita spraken alsof ik haar nog kende van de kleuterschool.

Was het mij ook opgevallen dat zij de laatste tijd nogal stil was? Ik dacht aan de virtuoze scheldkanonnade waarop ze eergisteren nog Ramon tracteerde terwijl ik als gefixeerd naar de tv keek, en zei berustend: 'Inderdaad, wat stilletjes.'

Ik was nu in twee verhalen verzeild geraakt en werd geacht een rol te spelen die ik amper kende: allereerst was daar het grote Amerikaanse verhaal waarin iedereen weet wie Topac is of anders wel Joan Rivers. En daarnaast spon zich nu een intiem vriendendrama om mij heen. Rita's moeder bijvoorbeeld nam mij meteen terzijde en vroeg op straffe toon: 'Why did the bitch do it?'

Goede vraag, vond ik ook. Zelf heb ik het idee dat Rita zo gewend is aan geweld dat ze ten slotte maar zichzelf verwondde omdat niemand het hier voor haar wil doen. Ik heb nog geprobeerd er met Ramon over te praten, maar die wil op het moment nog maar één ding, als ik het goed begrijp: zo snel mogelijk een ander huis vinden zodat hij nooit meer iets met die b. . . te maken hoeft te hebben.

Nogal een harteloze reactie, leek mij, zeker ten opzichte van iemand die verleden week nog zijn Afrikaanse zuster was.

'Gaan we een beetje gevoelig doen?', vraagt Ramon. 'En wat weet jij nu helemaal van het leven, mr. professor.'

Ik geloof dat hij daar gelijk in heeft. En ik geloof dat ik het nog maar even zo houd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden