Zullen we er maar mee ophouden?

En weer was de winnaar afwezig. Net als Arnon Grunberg, die er vorig jaar voor koos in zijn woonplaats New York te blijven, had Jeroen Brouwers zich niet verwaardigd de uitreiking bij te wonen van de AKO Literatuur Prijs, dit jaar in een rechtstreekse televisie-uitzending met Sonja Barend....

Niet dat Brouwers afkerig is van het geldbedrag dat bij de prijs hoort - vijftigduizend euro, 110 duizend gulden. Hij had al bij voorbaat laten weten dat dergelijke prijzen wat hem betreft met kruiwagens tegelijk naar binnen gereden mogen worden.

Maar waar Brouwers voor past, is de competitie, zoals de AKO en ook de Libris-prijs die zijn; de wedstrijd tussen onvergelijkbare schrijvers van onvergelijkbare boeken, en het hele 'circus van ijdelheid' daaromheen: het moeten opdraven voor een televisieprogramma zonder te weten of het iets zal opleveren, het 'als gladiatoren' strijden tegen elkaar, de interviews, de telefoontjes, de lezingen.

Kortom al de rompslomp rond een prijs die de schrijver uit zijn concentratie haalt en hem afhoudt van waar het werkelijk om gaat: het schrijven.

Zo'n wedstrijd van een boekhandelsketen - Brouwers vindt het niet chic. Maar het bedrag zelf, zei hij zaterdagavond tegen Barend, wier redactie hem toch zo ver had gekregen telefonisch te reageren, is chic genoeg om te aanvaarden. 'En wat wilde Emile nu zeggen?'

Na deze vraag kon Emile Brugman, uitgever van Atlas waar Brouwers bekroonde Geheime kamers verscheen, zijn dankwoord afmaken - 'ik wou namens Jeroen zeggen dat hij erg blij is' - en namens de schrijver nam Brugman de cheque van AKO-stichtingsvoorzitter Ben Schoemakers in ontvangst.

Brouwers was niet de enige afwezige. Ook genomineerde Willem G. van Maanen (81) verkoos de rust van zijn huisje in Frankrijk boven een avondje in de Rode Hoed in Amsterdam. Wel aanwezig waren Harry Mulisch, Stefan Hertmans, Gerrit Krol en Geerten Meijsing. Zij zaten als decorstukken rond de tafel waar Sonja Barend met uitgever-in-ruste Martin Ros, schrijfster Renate Dorrestein, politica Hedy d'Ancona en televisiepersoonlijkheid Kees van Kooten over de genomineerde boeken discussieerde.

Kees van Kooten, die naar eigen zeggen niet een van de genomineerde boeken te hebben gelezen, wilde 'een verontrust geluid' laten horen, omdat hij last had van 'intellectueel-literaire schuldgevoelens'. Want: 'De Libris is nog niet geweest, of we hebben de AKO al weer.'

Uit het publiek klonk instemmend gemompel toen Van Kooten voorstelde minder prijzen uit te reiken, 'bijvoorbeeld dit jaar de AKO, en dan volgend jaar de Libris'.

Moeten we maar helemaal ophouden met de prijs?, vroeg Barend na de bekendmaking van de winnaar aan Brouwers.

Maar dat was de bedoeling niet. Brouwers staat een systeem voor zonder nominaties, waarbij de prijs ineens uit de lucht komt vallen. Aan nominaties werkt hij niet mee, maar hij zegt evenmin als Grunberg, die vorig jaar in het programma van Hanneke Groenteman een bedank e-mailtje stuurde, nee tegen het geldbedrag dat aan een dergelijke prijs is verbonden.

Stichtingsvoorzitter Schoemakers ziet zich geplaatst voor een lastige afweging, nu de irritatie rond de 'boekhandelsprijzen' lijkt toe te nemen. Schrijvers draven niet meer op, recensenten zien in Libris- noch AKO-shortlist een staalkaart van de hedendaagse Nederlandse literatuur.

Bij de Libris-prijs werd dit voorjaar gemopperd over de exclusieve aandacht voor Querido-auteurs, die mooischrijverij werd verweten, terwijl de shortlist van de AKO-prijs dit jaar uitsluitend bestond uit gevestigde, blanke, oudere, mannelijke auteurs - overigens merkten de panelleden terecht op dat een hoge gemiddelde leeftijd ook voor henzelf en de juryleden gold.

Schoemakers blijft ernaar streven, zei hij na afloop van de uitzending, de genomineerde schrijvers op de prijsuitreiking aanwezig te laten zijn. 'Het is veel leuker als ze er wel zijn.'

Om toekomstige genomineerden gerust te stellen was voor de uitreiking van dit jaar gekozen voor een 'rustige, respectvolle' benadering, met genomineerden die weliswaar aanwezig waren, maar die niets anders hoefden te doen dat aan een tafeltje zitten, een glaasje te drinken, naar het panel te luisteren en de camera's af en toe op zich gericht te weten.

'We wilden laten zien dat het voor de auteur zelf geen bedreiging hoeft te zijn.' In het verleden, gaf Schoemakers toe 'is daaraan niet altijd de grootste zorg besteed', met als dieptepunt de uitzending in 1994, ook met Sonja Barend, waarin een lekenjury de winnaar aan moest wijzen en met een ex aequo-uitslag kwam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden