Column

Zullen de precaristen aller landen zich ooit verenigen?

Karl Marx en Friedrich Engels onderscheidden twee klassen: de bezittende klasse (de bourgeoisie) en de bezitlozen (het proletariaat). In 1848 verscheen in een oplage van 500 exemplaren hun Communistisch Manifest met op de omslag de slogan 'Proletariërs aller landen verenigt u.'

Het graf van Karl Marx in Londen. Beeld epa

Maar de eerste arbeidswet - beperking van de werkdag tot elf uur - zou pas in 1889 volgen, de eerste

Ongevallenwet in 1901 en de eerste grote staking, de Spoorwegstaking, in 1903. De bezittende klasse wist uiteindelijk de bezitloze klasse in hun kamp te trekken. Daarmee werd het kapitalistische systeem gered, ook omdat andere systemen nog slechter bleken te werken.

Maar de tegenstelling zelf is niet veranderd. Hoewel op de berekeningen van Oxfam (acht miljardairs zouden net zoveel bezitten als 3,6 miljard andere wereldburgers) nogal wat valt af te dingen, is duidelijk dat de laatste decennia weer steeds meer welvaart bij een kleinere groep wordt geconcentreerd.

De allang vergeten Occupy-beweging kwam in opstand met de stelling dat een superelite van 1 procent van de wereldbevolking net zo veel had als de resterende 99 procent. Maar een oproep aan de 99 procent zich te verenigen, sloeg niet echt aan.

De Britse econoom Guy Standing duidt de bezittende klasse aan als de renteniers en de bezitlozen als het precariaat - mensen die in een precaire situatie verkeren. De renteniers lopen zorgeloos binnen van de opbrengst van de vermogens en eigendommen. Het precariaat holt van het ene naar het andere onderbetaalde baantje in een poging in het onderhoud te voorzien. Ze hebben geen echt beroep, maar leven van wegwerpbaantjes. Ze rijden voor Uber, doen schoonmaakwerk, verkopen hamburgers, plukken tomaten of bezorgen pakketjes. Het zijn de verliezers van de mondialisering. Al drie miljoen Nederlanders zouden tot dit precariaat behoren.

Standing schreef The Precariat in 2011 en kwam eind vorig jaar met The Corruption of Capitalism, waarin hij stelt dat de vrije markt is gecorrumpeerd. Als kapitalisme voor de velen en niet voor de weinigen moet werken, kan dat alleen door wat Keynes noemde 'de euthanasie van de renteniersklasse'.

De mensen in de renteniersklasse zijn niet meer degenen die de productiemiddelen controleren zoals begin 19de eeuw, maar de technologische macht hebben. Het zijn de eigenaren van Facebook, Uber en Airbnb.

Zij zijn niet de grondleggers van de deeleconomie maar van het platformkapitalisme. Er is een groeiende kloof tussen precaristen met steeds lagere lonen en renteniers met toenemendee winsten. Er is geen sociaal vangnet meer. Werkdagen van meer dan twaalf uur zijn al lang weer normaal, net als werken op zondagen.

Niemand weet of het precariaat er net zo lang als het proletariaat over zal doen om samen een vuist te maken. De populistische opmars is misschien een eerste teken. Uiteindelijk zal ook de renteniersklasse eieren voor haar geld kiezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.