analyse

Zuidoost-Azië weigert langer de vuilnisbak van de wereld te zijn: logisch, toch?

Afvalverwerkers treffen voorbereidingen om plasticafval te verbranden op een vuilstortplaats in Mojokerto op Oost-Java, Indonesië. Beeld Getty Images

Cambodja weigert in navolging van andere landen in Zuidoost-Azië nog langer de vuilnisbak van de wereld te zijn. Het gaat containers vol plasticafval terugsturen naar de westerse landen van herkomst. Begrijpelijk, maar de kwestie is toch minder zwart-wit dan ze lijkt.

Het is nieuws met de morele lading van een milieubewuste fabel: Cambodja maakte woensdag bekend dat het 1.600 ton plasticafval uit westerse landen retour stuurt. Het illegaal ingevoerde afval zat in 83 containers die waren aangetroffen in de haven van Sihanoukville. Ze kwamen uit de Verenigde Staten en Canada, twee van de grootste afvalexporteurs ter wereld.

‘Cambodja is geen vuilnisbak waar andere landen hun elektronische afval en andere rotzooi kunnen dumpen’, verklaarde de Cambodjaanse minister van Milieu Neth Pheaktra. ‘En deze regering is tegen het importeren van plastics, smeermiddelen en elke andere soort afval voor recycling in dit land.’ Taal die milieubeschermers wereldwijd als muziek in de oren moet klinken. Laat iedereen zijn eigen troep opruimen, toch?

Straatarm Cambodja schaart zich in elk geval in het rijtje Zuidoost-Aziatische landen dat weigert om nog op te draaien voor het verwerken van afval uit westerse landen. Begin juli stuurde Indonesië 49 afvalcontainers gevuld met plastic, gebruikte luiers en andere troep terug naar Australië, Duitsland, Frankrijk en de VS. Daar kwamen nog eens acht containers bij, die in plaats van met oud papier, zoals op de ladingpapieren stond, vol zaten met giftig afval. Het importeren van schadelijk afval is in Indonesië een misdaad.

De Citarum-rivier op West-Java staat bekend als een van de meest vervuilde rivieren ter wereld. Beeld AFP

Eind mei maakten de Filipijnen ruzie met Canada over illegaal ingevoerd plasticafval. President Rodrigo Duterte riep zijn ambassadeur terug, en stuurde 69 van in totaal 103 afvalcontainers retour die waren ingevoerd als recyclebare plastic korrels, maar in werkelijkheid vervuilend huishoudelijk afval bevatten. Diezelfde maand stuurde Maleisië 3000 ton niet recyclebaar plastic terug naar Australië, Canada, het Verenigd Koninkrijk en de VS.

De crisis in de geglobaliseerde wereld van afvalverwerking en -recycling is het gevolg van het besluit van China (de grootste recycler ter wereld) geen plasticafval en e-waste meer te importeren, vanwege de milieuvervuiling in eigen land. Tussenhandelaren moesten op zoek naar andere plekken om hun rotzooi te dumpen, liefst landen met niet al te strenge regels. Dat leidde tot een sterke toename van afvalstromen naar Zuidoost-Azië.

Nieuwe bestemming

Het is een nijpende zaak. Volgens een studie in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances (2018) moet door het Chinese besluit tegen 2030 meer dan 110 miljoen ton plasticafval een nieuwe bestemming vinden. In Zuidoost-Azië is al een complete industrie ontstaan van onbevoegde recyclingbedrijfjes. In Maleisië lozen 148 fabriekjes onbekommerd plastic en toxische dampen. Een deel ervan komt via rivieren terecht in zee.

Plastic afval is inmiddels een wereldwijd probleem. Volgens UNEP, het milieubureau van de VN, produceert de wereld elk jaar 300 miljoen ton plastic afval, waarvan maar een deel wordt gerecycled. Veel plastic belandt in het milieu en uiteindelijk in zee (zo’n 8 miljoen ton per jaar) en wordt daar walvissen, schildpadden en zeevogels fataal. Er zijn aanwijzingen dat ook mensen steeds meer plastic in hun lijf hebben.

Indonesische douanebeambten checken een container vol geïmporteerd plastic. Beeld AFP

Alle pogingen het probleem te beteugelen, steken daarbij schuchter af. In mei kwamen 187 landen overeen het internationaal rondpompen van plasticafval aan banden te leggen door plastic op te nemen in de Conventie van Basel, een internationaal verdrag over de verwerking van schadelijk afval. De aanpassing geeft landen het recht de import van vervuild of moeilijk recyclebaar plastic te weigeren (enkele landen, waaronder de VS, weigerden te tekenen).

In juni lanceerde de G20 in Japan een plan om de hoeveelheid ‘nieuw’ plasticafval voor 2050 terug te brengen tot nul. Het Osaka Blue Ocean Vision- plan wordt door milieubeschermers echter bekritiseerd als ‘too little too late’. Het verbeteren van afvalverwerking en recycling is mooi, maar haalt het niet bij het verminderen van de productie van (wegwerp)plastic. Veel landen, waaronder 25 Afrikaanse, hebben het gebruik van plastic zakjes verboden, en de EU doet tien soorten wegwerpplastic, zoals bestek en rietjes, in de ban per 2021.

Oprisping

De nieuwe assertiviteit in Zuidoost-Azië moet intussen eerder als een populistisch-nationalistische dan een milieubewuste oprisping worden gezien, te meer daar de landen in kwestie zelf grote producenten van plasticafval zijn. Indonesië, de Filipijnen, Vietnam en Thailand zijn na China de grootste plasticvervuilers ter wereld. Samen zijn ze volgens de natuur-ngo Ocean Conservancy (2015) verantwoordelijk voor 60 procent van de plasticsoep in de oceanen, een gevolg van beroerde milieuhygiëne en dito afvalverwerking.

Niettemin deed ASEAN, de organisatie van Zuidoost-Aziatische landen, in juni in Bangkok voorafgaande aan de G20 ook een milieuduit in het zakje, met de Bangkok Declaration on Combating Marine Debris in ASEAN Region. Anders dan bij de EU-maatregel gaat het hier echter om een plan op basis van vrijwilligheid. Milieugroepen riepen de tien ASEAN-landen dan ook op alle plasticimport uit ontwikkelde landen te verbieden, de binnenlandse productie van wegwerpplastic te staken en de aanpassing van de Baselse conventie snel te tekenen.

Vuilnis is een wereldwijd probleem. Lees hier hoe het water van een rivier in Indonesië verdween onder een dikke korst van vuilnis.

Of hoe honderden miljoenen stuks afval de stranden van de Cocoseilanden bedekken.

Midden in de hoofdstad van Sint Maarten ligt een 40 meter hoge stinkende, brandende en giftige stoffen uitbrakende afvalberg. Lees hier hoe de vuilstortplaats zo razendsnel kon groeien, terwijl er al jaren werd gewaarschuwd voor een milieuramp in wording?  

Tussen Canada en de Filipijnen breekt bijna oorlog uit na een jarenlange ruzie over containers vol Canadees huishoudafval.

En ook dichter bij huis zijn er problemen, de crisis bij de Amsterdamse afvalverwerker AEB, waar twee van de zes ovens zijn stilgelegd, zorgt ervoor dat de AEB veel afval niet meer kan verwerken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden