column

'Zuid-Soedan is het grootste natiebouwproject van de afglopen eeuw'

Het is moeilijk kiezen want er is zoveel fraais te zien, maar de mooiste scène uit de documentaire State Builders, die de eerste twee jaar van de nieuwe staat Zuid-Soedan vastlegt, is misschien wel deze: een medewerker van de Verenigde Naties die op de markt aan de vrouwen die handelen in gedroogde vis uitlegt dat ze belasting moeten betalen. 'De staat is geen zakenman. De staat heeft geen geld. Jullie moeten geld betalen aan de staat.' De vrouwen kijken hem aan alsof hij net geteleporteerd is vanaf Mars, en per ongeluk beland is tussen hun manden, hun kleedjes en hun koopwaar.

Of deze scène: een instructeur van de Verenigde Naties doceert 'fundamentele rechten' aan de leden van de gloednieuwe Zuid-Soedanese politiemacht. 'Mensenrechten. Wie weet wat daarmee bedoeld wordt? Iemand?'

Of deze scène: het hoofd van de VN-opbouwmissie in Zuid-Soedan, Lise Grande, bespreekt welk donorland wat gaat betalen, alsof het een schemaatje voor het luizenplukken en het flitsen op school betreft. 'China doet de ziekenhuizen en de infrastructuur. Het zou fijn zijn als ze ook het elektriciteitsnet voor hun rekening zouden nemen, want dat is allemachtig duur. Ik denk niet dat iemand anders dat gaat betalen.'

Belastingheffing is punt nummer 11 op de te-doen-lijst die de regering van deze nagelnieuwe staat (geboortedatum 9 juli 2011) afsprak met het team natiebouwers van de VN. Politieagenten opleiden tot beste vriend van het volk staat op 7.

Zuid-Soedan had niets toen de onafhankelijkheid werd geproclameerd op de ruïnes van een burgeroorlog (duur: vijftig jaar) en de graven van gevallen landgenoten (schatting: 3,5 miljoen). Geen hoofdstad, geen formeel rechtssysteem, geen politie, amper verharde wegen, geen belastingdienst, niets van de dingen die nodig zijn om een staat te laten functioneren.

Twee jaar lang filmden documentairemakers Florence Martin-Kessler en Anne Poiret de mensen die vanaf Stunde Null een land probeerden te fabriceren. Onbegonnen werk, denk je. En toch doen ze het, met onverwoestbare blijmoedigheid. Vice-president Riek Machar staat te stralen voor een maquette van wat eens een schitterende hoofdstad zal worden. Jok Madut Jok, de staatssecretaris voor cultuur, smeedt plannen voor culturele weken, vol dans en muziek, 'om een echte natie te kweken'. Er heeft zich een rijk land gemeld dat wil betalen.

Zaterdag konden we Lilianne Ploumen op een foto in de Volkskrant zien waden door wat er is geworden van de droom van drie jaar geleden: een modderpoel vol oorlogsvluchtelingen. Riek Machar die in de documentaire nog als goedlachse vice-president door het land reist om de bevolking te overreden de miljoenen in omloop zijnde kalasjnikovs in te leveren, 'omdat de overheid u voortaan zal beschermen', voert inmiddels een rebellenleger aan dat tegen de troepen van de president vecht. Er zijn duizenden doden, anderhalf miljoen vluchtelingen en de Tweede Kamer is boos omdat de worstelende prille staat Nederlands hulpgeld zoek heeft gemaakt. Nederland blijft steunen, zegt Ploumen, maar niet meer via de autoriteiten, die belofte na belofte breken.

Zuid-Soedan is het grootste natiebouwproject van de afgelopen eeuw, zegt Lise Grande in de documentaire. 'Dit duurt een generatie. Minimaal.' Of er genoeg donoren zijn die zo'n lange adem hebben, zei ze er niet bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden