Zuid-Afrika zoekt de waarheid in een spionnenaffaire

Zuid-Afrika - of liever gezegd, de politieke elite - is al weken in de ban van een corruptie- en spionnenaffaire, die het ANC op zijn grondvesten doet schudden....

Hans Moleman

Waar ging het ook al weer om? Een groepje hoge ANC'ers, die allen hun wortels hebben in de geheime dienst van de voormalige bevrijdingsbeweging, wordt door justitie verdacht van corruptie. Om de aanval af te weren beschuldigen de voormalige spooks hun tegenstanders - landelijk aanklager Bulelani Ngcuka en minister van Justitie Penuell Maduna, beiden ook ANC - ervan dat ze spionnen zijn geweest van het apartheidsregime.

De van corruptie verdachten zijn vice-president Jacob Zuma en diens oude kameraden Mac Maharaj en een van de gebroeders Shaik. Zuma was chef van de ANC-inlichtingendienst, Maharaj en de Shaiks zijn luitenants. Zuma heeft een paar jaar geleden meer dan een miljoen rand 'geleend' van zijn persoonlijk adviseur Schabir Shaik, die een bedrijf heeft dat een graantje meepikt van de Afrikaanse wapenorder van de eeuw, de bijna vijftig miljard rand kostende modernisering van de krijgsmacht van Zuid-Afrika.

Schabirs broer Chippy Shaik was hoofd aankoop van het wapenprogramma. Een andere broer, Mo, is adviseur van de minister van Buitenlandse Zaken Nkosasana Dlamini Zuma, de ex van Jacob Zuma. Jacob zou zijn betaald om Schabir Shaik en zijn Franse partners de hand boven het hoofd te houden. Maharaj, oud-minister van Transport, kreeg uit onbekende bron geld op zijn bankrekening gestort.

Mac en Mo hebben zich geprofileerd als de drijvende krachten achter de tegenaanval. Ze zaten de afgelopen week gebroederlijk naast elkaar in de rechtbank in Bloemfontein, waar oud-rechter Joos Hefer - ooit een stijle apartheidsrechter - van president Mbeki de weinig benijdenswaardige taak heeft gekregen de waarheid boven tafel te krijgen. Dat wil zeggen, de waarheid in de spionnensaga. Over de corruptie-aantijgingen tegen Zuma c.s. gaat het niet, in zoverre lijkt de tegenaanval geslaagd.

Maar het gaat niet goed met het offensief van Mac en Mo. Zwaaiden ze enkele weken geleden op de tv nog met een document dat zou bewijzen dat Bulelani Ngcuka vroeger in de zak van het apartheidsregime zat, nu de commissie-Hefer hen heeft gevraagd die bewijzen over te leggen, geven ze niet thuis.

Opvallend is ook dat Mac Maharaj zelf weer het oude metier van inlichtingen vergaren ter hand heeft genomen. Een getuige vertelde de commissie gisteren dat hij recentelijk diverse malen door de ex-minister was gebeld. Mac wilde horen of hij vroeger niets had gemerkt van verraderlijke activiteiten van zijn strijdmakker Ngcuka.

Want dat is het verhaal waarnaar Mac, Mo en Jacob driftig op zoek zijn. Bulelani Ngcuka zou in 1982 als lid van de ondergrondse van het ANC in Durban ook voor de geheime dienst van het blanke regime hebben gewerkt. Als agent RS 452 zou hij drie ANC-kameraden die bezig waren met bombrieven hebben verlinkt. En eens een verrader, altijd een verrader: zie daar de verklaring voor de huidige jacht van aanklager Ngcuka tegen voortreffelijke ANC'ers en vaderlanders als Mac, Jacob en de Shaiks. Het is een grote samenzwering van boze oude apartheidskrachten om de eerste zwarte regering van Zuid-Afrika in diskrediet te brengen.

De beschuldiging rammelde al voordat de onderzoekscommissie haar werk begon. Zo was bekend dat agent RS 452 een vrouw was. Deze Vanessa Brereton heeft zich vanuit Londen gemeld. Ze zegt spijt te hebben over het feit dat ze destijds als jonge advocaat die gevangen ANC'ers bijstond informatie over hen doorbriefde.

Mac en Mo houden niettemin dapper vol dat Ngcuka 'hoogstwaarschijnlijk' fout was. Informatie die hij leverde zou als afkomstig van agente Vanessa zijn geboekt om hem te dekken, is hun idee. Maar woensdag verklaarde een ander oud-lid van de ANC-ondergrondse dat binnen de beweging al jaren bekend is wie de verrader was geweest. Deze 'meneer X' is overleden, en zijn naam wordt uit piëteit voor zijn familie niet bekend gemaakt.

President Mbeki heeft al laten weten dat hij hard zal optreden tegen partijgenoten die uit eigenbelang anderen zwart maken als spionnen. Mac en Mo zullen, tenzij ze nog een verborgen troefkaart hebben, hun ANC-lidmaatschap dus wel kunnen inleveren. Maar de Zuid-Afrikaanse regering zal meer moeten doen om haar integriteit te herstellen. Wat gaat er met Jacob Zuma gebeuren?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden