'Zuid-Afrika is een volwassen natie'

Morgen kiezen de Zuid-Afrikanen een nieuw parlement. Hoe staat het met de politieke erfenis van Nelson Mandela, volgens een jonge, zelfbewuste en succesvolle schrijfster?

Ze mag dan fictie schrijven, Zukiswa Wanner voelt zich nauw verbonden met de feitelijke geschiedenis van haar Zuid-Afrika. 'Zelfs mijn geboortejaar heeft historische betekenis: 1976, de opstand in Soweto. Ik ben weliswaar buiten Zuid-Afrika geboren, maar juist dat heeft ook alles met mijn land te maken.'


We spreken elkaar tijdens een simpele lunch in een fastfoodrestaurant in Alberton, een wijk in Johannesburg. Zukiswa Wanner (37) neemt een broodje, maar drinkt ook twee biertjes. Ze heeft namelijk iets 'vreselijk moois' te vieren: ze is gekozen als een van de '39 onder 40': de 39 beste schrijvers in Afrika jonger dan 40 jaar.


In 2006 debuteerde zij met The Madams, een soms hilarische roman over de nieuwe zwarte middenklasse in Zuid-Afrika. 'Humor is een sleutel tot mijn werk', zegt ze. 'Ik wil dat lezers zich met mijn personages kunnen identificeren, zonder dat ze zich ongemakkelijk gaan voelen. Ik wil niemand een slechte dag bezorgen.'


Dwars maar opgewekt: zo kijkt zij ook aan tegen haar land, dat twintig jaar geleden de apartheid afschudde en de vrijheid verwierf. Mede dankzij haar vader, die in 1963 voor bijna dertig jaar in ballingschap ging om vanuit het buitenland the struggle, de strijd voor een democratisch Zuid-Afrika, te kunnen voeren. Hij zat bij de gewapende tak van de toenmalige bevrijdingsbeweging ANC.


Nu dus is zij alweer meer dan de helft van haar leven een vrije zwarte vrouw. Maar van de aanvankelijke vreugde over het ANC als regeringspartij is na twintig jaar weinig over.

Teloorgang

'Ik houd van mijn land, en dat zal ook nooit veranderen. Maar ik voel dat ik steeds pessimistischer over Zuid-Afrika ben geworden. Voor mij heeft dat bijna alles te maken met Jacob Zuma, met de president sinds 2009. Het huidige staatshoofd is allesbehalve een inspirerende man, en dan druk ik me nog mild uit. Vijf jaar is hij nu aan de macht. Vijf jaar? Het voelt als een eeuwigheid!'


Wanner vindt dat de teloorgang van de waarden waarvoor het ANC zegt te staan vooral te merken is aan de manier waarop vrouwen worden behandeld. 'Tegenwoordig valt me op dat ik soms oversteek als ik een groepje mannen tegenkom. Mensen die ik dat vertel noemen me veel te serieus. Maar ik zeg: in theorie ben ik gelijkwaardig, in de praktijk voel ik me steeds meer als een minderwaardige Ander behandeld.'


Ook dat, meent de schrijfster, is voor een deel de schuld van Zuma, de polygamist die seks had met een hiv-besmette jonge vrouw, maar niet bang was voor aids omdat hij onmiddellijk na de daad een stevige douche nam. 'Wat moet je in hemelsnaam met zo'n man? En dan de kerels om hem heen, die soms luid roepen dat ze een hekel hebben aan vrouwen en dan de lachers op hun hand krijgen.'


Goed, al te lang wil zij er ook weer niet bij stilstaan. Als zij een marsmannetje zou tegenkomen dat in Zuid-Afrika was geland en haar vroeg waar hij nu toch terechtgekomen was, zou Zukiswa Wanner het buitenaardse wezen geruststellen: 'Zuid-Afrika heeft meer dan genoeg om trots op te zijn. De politieke leiders mogen dan niet deugen, en buiten de werkelijkheid staan, hier vind je verder de aardigste en briljantste mensen. De beste wetenschappers, de slimste industriëlen, de creatiefste kunstenaars, noem maar op.'

Mandela's droom

De 'Regenboognatie' was de droom van de eerste democratisch gekozen president, Nelson Mandela. Volgens Wanner is de omgang tussen de rassen nog altijd geen gemakkelijke, maar is er wel degelijk vooruitgang geboekt. 'Jammer alleen dat nog zo weinig blanken moeite doen om te ontdekken hoe de meerderheid van zwarten nu eigenlijk leeft, wat ons bezighoudt. Terwijl dat andersom veel meer het geval is, vind ik.'


'Hoe het voor mijzelf geldt?' Ze lacht, en gooit het hoofd omhoog. 'Ik ga met iedereen om, van welke kleur ook. Alleen klootzakken mijd ik. Natuurlijk hebben we wederzijds vooroordelen. Maar langzaamaan wordt het steeds beter.'


Van een 'nieuw Zuid-Afrika' is volgens haar geen sprake meer. 'We zijn een volwassen natie geworden. Over nog eens twintig jaar hoop ik dat dat sterker blijkt dan nu. Dat dan iedereen echt meetelt, ongeacht geslacht of ras. Dat mijn nichtjes veilig over straat kunnen. En dat in de winkels mijn boeken niet meer op de plank 'Africana' staan, maar gewoon bij de romans. Minderwaardigheidsgevoel moet dan iets van het verleden zijn. Afrikanen, dus ook Zuid-Afrikanen: we hebben onze eigen verhalen te vertellen. Verhalen die ertoe doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden