Zuid-Afrika: Huur een welp, schiet een leeuw

JOHANNESBURG - Het levert schattige foto's op: knuffelen met welpen in Zuid-Afrika. Maar niet alle WK-toeristen weten dat er een donkere kant zit aan sommige 'knuffelfarms'.

De Braziliaanse middenvelder Kaká deed het, en de Portugese aanvallers Danny en Nani, alsook de Italiaanse voetbalcoach Giovanni Trapattoni (van Ierland, niet gekwalificeerd). Of de spelers uit de Nederlandse selectie ook een jonge leeuw in de armen hebben gesloten, is niet bekend, wel staat vast dat al duizenden WK-toeristen zich in Zuid-Afrika lieten vereeuwigen met een welp. Animal petting, heet het, dieren knuffelen.

Je kunt ervoor maar 'knuffelfarms', particuliere landgoederen en resorts die zijn ingericht op de omgang met 'tamme' wilde dieren. Ook andere dieren met een lage aaibaarheidsfactor zijn beschikbaar voor een omarming door een toerist, luipaarden bijvoorbeeld, maar de leeuw is het flagship animal van Afrika, zegt Chris Mercer. 'De leeuw spreekt het meest tot de verbeelding en is daarom bijzonder in trek. Er wordt wel gesproken van rent-a-cub', huur een welp.

Maar achter de op het oog onschuldige 'fotomomentjes' voor toeristen gaat vaak een dubieuze industrie schuil, zegt de Zuid-Afrikaanse natuurbeschermer. 'Geen toerist vraagt zich af waar die dieren vandaan komen, niemand vraagt waar ze naartoe gaan als ze na een maand of acht, negen niet meer aaibaar zijn. Veel van die jonge, tam gemaakte dieren zijn uiteindelijk bestemd voor de commerciële jacht.'

Aaibaar
Welpen op de knuffelfarms - 'over het land verspreid zijn er honderden', aldus Mercer - zijn niet zelden afkomstig van fokkers. 'Door ze in hun aaibare leeftijdsfase ter beschikking te stellen aan knuffelfarms slaan fokkers twee vliegen in een klap.' Er wordt geld verdiend aan toeristen die komen knuffelen, intussen wennen de dieren aan menselijke aanwezigheid.

'Toeristen realiseren zich niet dat een deel van die welpen, als ze groot zijn, worden afgeschoten door jachttoeristen die hiervoor veel betalen en het opgezette kadaver als trofee mee naar huis nemen', aldus Mercer. Leeuwen die opgroeien in gevangenschap en vertrouwd raken met mensen, zijn makkelijker te schieten: ze zijn minder schuw dan hun wilde soortgenoten. Bovendien kunnen ze zelden succesvol worden uitgezet in de natuur, als daar al plaats voor is: de nationale parken hebben eerder te veel dan te weinig leeuwen.

De gepensioneerde advocaat Mercer is oprichter van Canned Lion, een organisatie die zich richt tegen de commerciële jacht op speciaal voor dit doel gefokt groot wild, zoals leeuwen, luipaarden, buffels en neushoorns, op afgerasterde terreinen waar de dieren niet kunnen ontsnappen.

Volgens de Zuid-Afrikaanse bond voor het fokken van roofdieren werden in 2008 ongeveer 1050 gefokte leeuwen afgeschoten door jachttoeristen. Tussen de 3500 en 4000 leeuwen verblijven in gevangenschap, de meesten bestemd voor de jacht: big business in Zuid-Afrika en een aantal omringende landen. Voor het schieten van een leeuw of een olifant wordt al gauw 10 duizend euro neergeteld.

Mercer en zijn organisatie verzetten zich al jaren tegen deze vorm van jagen, canned hunting genaamd, 'ingeblikte jacht'. Ook andere Zuid-Afrikaanse natuurbeschermingsorganisaties voeren campagne tijdens het WK voetbal tegen canned hunting én tegen dubieuze knuffelfarms die hun opgroeiende welpen doorverkopen voor de jacht.

Stichting Spots
De Nederlandse Simone Eckhardt leerde het begrip knuffelfarms kennen toen ze reisleidster was, in de periode 1996-2002. In 2004 richtte ze de Stichting Spots op, een organisatie die zich inzet voor bedreigde grote katachtigen.

'Als reisleidster heb ik er vaak bijgestaan wanneer toeristen met tamme luipaarden en leeuwen op de foto gingen. Ik heb me nooit afgevraagd wat daarna gebeurde met die dieren. Later hoorde ik dat een deel ervan wordt geleverd aan jachtbedrijven. Soms worden vrouwelijke welpen gedood, omdat mannetjesleeuwen populairder zijn bij jagers.'

Eckhardt, die met haar stichting voorlichting geeft over onder meer de schaduwzijde van knuffelfarms, benadrukt dat niet alle welpen ten prooi vallen aan jachttoeristen. 'De meeste Nederlandse reisorganisaties gaan naar verantwoorde farms, maar het kan nooit kwaad te vragen waar de dieren vandaan komen en waar ze naartoe gaan.'

Moeilijk onderscheid
Het is voor individuele toeristen moeilijk onderscheid maken tussen goede en slechte farms. 'Ze horen vaak dat de moeder van de welpen is doodgeschoten en dat de kleintjes later worden vrijgelaten, ook al is dit niet waar. Toeristen denken door hun bezoek aan zo'n farm bij te dragen aan natuurbehoud door middel van het geld dat ze betalen, terwijl het tegendeel soms het geval is.'

Op enkele farms die verantwoord werken worden leeuwen of luipaarden afgericht als 'ambassadeurs' voor de natuur, vertelt Eckhard. 'Die farms voeren geen nieuwe welpen aan. Ik heb plaatsen gezien waar het hele jaar door jonge welpen beschikbaar waren. Dat is onnatuurlijk. Dan weet je dat er iets fout zit.'
De commerciële jachtbedrijven in Zuid-Afrika hebben intussen andere zorgen dan campagnes van dierenbeschermers. Op de website van de Britse tabloidkrant The Sun beklaagden enkelen van hen zich vorige week over de forse daling van het aantal jachttoeristen vanwege de WK. Voetbaltoeristen gaan niet jagen, en jachttoeristen uit het buitenland zijn bang dat hun geweren in beslag worden genomen bij aankomst in Afrika, uit veiligheidsoverwegingen.

'We hebben al twee miljoen rand (200 duizend euro) verloren door de WK', aldus een exploitant die het schieten op gefokte leeuwen aanbiedt. Logisch gevolg van de marktwerking: extra korting op jachtarrangementen tijdens de WK.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden