Zuid-Afrika betwist verzoek uitlevering president Soedan

Zuid-Afrika betwist een verzoek om de Soedanese president Omar al-Bashir te arresteren en uit te leveren aan het Internationaal Strafhof in Den Haag. Dat laat het ministerie van Justitie van Zuid-Afrika weten.

De Soedanese president Omar al-Bashir. Beeld reuters

'We zullen er bij de rechter nadrukkelijk voor pleiten om de aanvraag te negeren', aldus woordvoerder Mthunzi Mhaga. Vanmorgen al zei een woordvoerder van de Soedanese regering dat president Bashir Zuid-Afrika later op de dag zal verlaten.

Bashir is momenteel in Zuid-Afrika voor een top van de Afrikaanse Unie. Tegen Bashir loopt al jaren een arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag.

Een Zuid-Afrikaanse rechter bepaalde zondag dat Bashir het land niet uit mag, voordat een zaak die tegen hem is aangespannen voorkomt. Dat zal waarschijnlijk vandaag gebeuren. Maar de Zuid-Afrikaanse regering van president Jacob Zuma heeft mogelijk aan alle deelnemers aan de AU-top bij voorbaat immuniteit verleend.

Bashir wordt gezocht voor zijn betrokkenheid bij oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in het West-Soedanese gebied Darfur. Daar zijn de afgelopen twaalf jaar naar schatting honderdduizenden mensen om het leven gebracht en miljoenen op de vlucht geslagen. Bashir is al die tijd de leider van Soedan geweest.

Door het arrestatiebevel heeft Bashir weinig naar het buitenland kunnen reizen. Toch bezocht hij de afgelopen jaren diverse landen in Afrika en het Midden-Oosten. Zuid-Afrika is lid van het Strafhof en zou daarom uitvoering moeten geven aan een verzoek van het ICC tot arrestatie van Bashir.

Dat verzoek is zaterdag ook gekomen. Niettemin landde Omar al-Bashir die dag in Zuid-Afrika, waar hij door regeringsfunctionarissen werd verwelkomd. Een lid van het ICC, dat anoniem wilde blijven, verklaarde tegenover het persbureau Reuters: 'Hij zou wel gek zijn als hij vóór zijn vertrek naar Zuid-Afrika geen garanties zou hebben gezocht' om niet aan het ICC te worden overgedragen.

Groepsfoto van de staatshoofden die bijeen zijn gekomen voor de 25ste top van de Afrikaanse Unie. Beeld afp

Kleine kans

De kans op arrestatie lijkt dan ook tamelijk klein, ondanks het bevel van de Zuid-Afrikaanse rechter, handelend op verzoek van enkele mensenrechtenorganisaties, en grote aandacht in met name Zuid-Afrikaanse media. 'Afrikanen', zo verklaarde een Zuid-Afrikaanse regeringsfunctionaris, 'vernederen hun gasten niet. Het is tegen de Afrikaanse cultuur om president Omar al-Bashir te arresteren.'

Volgens lokale media heeft de Zuid-Afrikaanse regering kort voor het begin van de topbijeenkomst van de Afrikaanse Unie een officiële regeling getroffen, die elke deelnemer aan de top diplomatiek onschendbaar maakt. 'We zijn allemaal blij hier aanwezig te zijn', verklaarde een Soedanese regeringsfunctionaris dan ook. 'Er is geen enkel probleem.'

Eerdere pogingen van het Internationaal Strafhof om al dan niet voormalige presidenten voor de rechter te krijgen, zijn in bijna alle gevallen op niets uitgelopen. De enige die momenteel in voorarrest zit, is Laurent Gbagbo, de ex-president van Ivoorkust. De lopende zaak tegen Uhuru Kenyatta, de president van Kenia, is enkele maanden geleden door het ICC stopgezet. Door tegenwerking van Kenia, zo meent het ICC, slaagde het Strafhof er niet in voldoende bewijs tegen hem te verzamelen.

Kenia zelf wilde tijdens de topbijeenkomst van de Afrikaanse Unie het ICC nogmaals op de agenda zetten. Hoewel de meeste Afrikaanse staten lid zijn van het Strafhof, geldt het ICC bij velen als een 'neokoloniaal' instituut, dat er niet op uit zou zijn oorlogsmisdadigers te berechten, maar het vooral op Afrikaanse leiders gemunt zou hebben.

Het ANC, de regeringspartij van Zuid-Afrika, bracht zondag een verklaring uit waarin de legitimiteit van het ICC, en daarmee een arrestatie van president Bashir, eveneens in twijfel werd getrokken. Volgens het ANC is het Strafhof 'niet langer nuttig voor de zaken waarvoor het oorspronkelijk is bedoeld'. Juist in landen die geen lid zijn het ICC (zoals de Verenigde Staten) zouden grove schendingen van mensenrechten onbestraft blijven.

Maar volgens juridische deskundigen en particuliere organisatie in Zuid-Afrika schendt dit land zijn reputatie op het gebied van democratie en goed bestuur door Omar al-Bashir niet te arresteren. Het Centrum voor Constitutionele Rechten (CCR) liet in een verklaring weten dat het niet-optreden van president Zuma indruist tegen zowel de eigen grondwettelijke verplichtingen als de internationale verplichtingen van Zuid-Afrika.

De Soedanese president Omar al-Bashir. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden