Zu Guttenberg wil meer realiteitszin over Kunduz

Duitsland is in een ‘oorlog’ verwikkeld. Het beladen woord viel zondag, en het kwam van de adellijke minister van Defensie, Karl-Theodor zu Guttenberg (38), op het moment dat drie lijkenkisten werden ingevlogen van Duitse soldaten die vrijdag in Afghanistan vielen....

Acht jaar en 39 Duitse doden heeft de Bundeswehr-inzet in Afghanistan gekost, en als de regering iets niet wilde is het begrip ‘oorlog’ gebruiken. De Bondsrepubliek doet pas sinds begin jaren negentig mee aan internationale militaire missies, en als onderdeel van een sympathieke opbouwactie vindt de bevolking dat prima, maar een oorlog?

Ook Zu Guttenberg kent de gevoeligheden. Hij zette dan ook direct een kanttekening bij zijn woordkeus: het gaat hier om oorlog ‘in de omgangstaal’, niet om oorlog in de strikt juridische betekenis, in de zin dat twee staten tegen elkaar vechten.

Is zijn redenering daarmee slechts een woordenspel? Allerminst: Zu Guttenberg weet hoe cruciaal woorden voor de beeldvorming aan het thuisfront zijn. De rood-groene coalitie onder Schröder en later de grote coalitie onder Merkel spraken daarom acht jaar lang keurig van ‘stabiliseringsinzet’. In februari werd er voor het eerst overgestapt op het minder neutrale ‘gewapend conflict’, om duidelijk te maken dat de regio Kunduz een beduidende toename van geweld kent. Dat begrip werd gekozen, omdat Zu Guttenberg al een paar maanden van een ‘op oorlog gelijkende situatie’ was gaan spreken.

Nu vindt Zu Guttenberg de tijd rijp voor het woord ‘oorlog’. Het begrip roept nog meer kisten met Duitse lijken op, en nog meer burgerslachtoffers door Duits vuur. Toch heeft hij dit begrip zeer bewust gekozen. Sterker nog: het ‘K-woord’ zoals dat in Duitsland genoemd wordt (Krieg), is bij uitstek een politieke stap.

Hij is immers de eerste Duitse politicus die openlijk breekt met het ‘verhullend taalgebruik’ rond de Afghanistaninzet. Hij wil benoemen wat er onder de soldaten leeft, en bereidt de Duitsers voor op harde tijden. Maar hij weet ook dat de kiezers niet meer zitten te wachten op het verbloemen van de feiten als er lijkenkisten worden ingevlogen, en Duitsland tegelijkertijd 850 nieuwe manschappen stuurt.

Merkel lijkt hem zijn gang te laten gaan, alsof ook de bondskanselier denkt dat Defensie een nieuw geluid kan gebruiken: tenslotte is Duitsland niets minder dan de derde militaire macht in Afghanistan. En ook zij weet: als er iemand in de Duitse politiek ongestraft het woord ‘oorlog’ kan gebruiken en er tegelijk politiek mee kan scoren, dan is het Zu Guttenberg. Hij heeft er het perfecte imago voor: hij zegt voor een nieuwe openheid in de politiek te staan. Tegelijk is hij omringd door de glans van een eerbiedwaardige familietraditie.

De grote vraag zal worden of de minister daadwerkelijk helderheid schept door een andere terminologie. Tenslotte is de nieuwe term ‘bewapend conflict’ juíst gekozen om de juridische consequenties; militair ingrijpen is hierbij makkelijker te rechtvaardigen dan bij ‘stabiliseringsinzet’.

Zu Guttenberg maakt het er in die zin niet makkelijker op. Hij wil meer ‘realiteitszin’ in de beeldvorming, maar wil dat tegelijk scheiden van de consequenties van een begripswisseling. Een ‘oorlog’ betekent voor soldaten immers een aanvallender strategie dan een ‘gewapend conflict’. Om nog maar te zwijgen van de politieke lading die de missie dan krijgt: de Bondsdag is in meerderheid voor de inzet, maar bij de benaming ‘oorlog’ zou dat zomaar anders kunnen worden.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden