Zoveel boekhandels, zoveel lijstjes

Bestaat er nog een boekwinkel zonder toptien? Jawel, Boekhandel Adr. Heinen in Den Bosch. Directeur Ton Meulman gruwt er zelfs van....

Een paar uitzonderingen daargelaten, lijkt de boekenbranche in toenemende mate haar favorieten te rangschikken. Volgens Carolien Damwijk, manager van de Libris-keten, valt dat wel mee: 'Wij zelf doen het al ruim tien jaar. Maar het is wel zo dat er tegenwoordig veel meer publiciteit aan wordt gegeven. Zie het Harry Potter-succes.'

Het is een trend die volgens Ferhan Kajee is overgewaaid uit Groot-Brittannië en de Verenigde Staten waar boekhandels zich nadrukkelijk profileren met hitlijsten. Kajee is assistent-manager van Waterstone's in de Amsterdamse Kalverstraat, onderdeel van een Engelse winkelketen. Volgens de huisregels heeft Waterstone's een hele wand vrijgemaakt voor een pontificale presentatie. Deze topveertig is deels gebaseerd op omzet, deels op persoonlijke voorkeuren.

Commercieel blijkt het een gouden greep. Kajee: 'De boeken op de lijst verkopen extra goed.' Dat is de voornaamste reden waarom de Nederlandse boekhandels zich ook met een rangschikking willen profileren. Maar er zijn twee voordelen, aldus Damwijk. 'Een consument kan er een idee voor een cadeautje van halen. Voor de boekhandelaar is het handig omdat hij weet wat hij moet inslaan.'

Zo'n rangschikking belooft overzicht, maar het tegendeel is het geval. Zoveel boekhandels, zoveel lijstjes.

Onlangs pochte uitgeverij De Boekerij over haar succes met In de Ban van de Ring: nummer 1 in de toptien van de ECI. Maar afgaande op andere lijstjes wordt het eerste deel van Tolkiens trilogie (het verfilmde deel dus) alleen zo goed verkocht bij deze boekenclub en bij Bol.com, de internet-boekhandel waarmee wordt samengewerkt.

AKO noch Libris gunt Tolkien een notering in de Top-10. In de Ban van de Ring ontbreekt in de hitlijst die wordt samengesteld onder de noemer Boekmonitor en als er één toptien representatief mag heten, is het die van de CPNB. 'Zoiets als de officiële topveertig van de popmuziek', zegt directeur Henk Kraima van de stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek.

Het fenomenale succes van de Potterboeken is zo aanstekelijk dat ook de serieuze boekhandels er danig door zijn 'verpotterd'. Scheltema in Amsterdam heeft zijn assortiment uitgebreid met aan Potter ontleende knuffeldieren en Kooyker in Leiden verkoopt T-shirts waarop staat You knew? you knew im a wizzard.

Is daarmee aangetoond dat een toptien vooral een kwestie is van merchandising? Theo van Meijendel, directeur van de Utrechtse boekenreus Broese, antwoordt met een wedervraag. 'Je bent toch een slecht ondernemer als je er niet op inspeelt?'

Kraima en hij benadrukken dat de Pottermania te lang duurt om alleen maar een hype te zijn. Uit de cijfers van De Harmonie blijkt dat de Potterboeken al ruim voor het filmsucces buitengewoon goed verkochten. En wat is erop tegen? Van Meijendel: 'Dankzij Potter bereik je een publiek dat anders niet zo snel een boekhandel zou binnenlopen.'

Van Meijendel aarzelt daarom niet zijn cijfers prijs te geven aan Boekmonitor en niet alleen daaraan. De toptien van weekblad HP/De Tijd wordt mede door Broese bepaald en dagblad Trouw publiceert elke zaterdag een toptien die puur is gebaseerd op de verkoopcijfers van de Utrechtse boekhandel.

Die hitlijst legt meteen de willekeur bloot. Er zijn tal van voorwaarden aan verbonden: geen kinderboeken (dus geen Potter), geen Utrechtse boeken (dus geen C.S. Crone) en geen herdrukken (dus geen Ontdekking van de Hemel). Van Meijendel: 'Maar het aardige is wel dat De Correcties van Jonathan Frantzen een tijdlang op één stond. Die was bij ons ''tip van de maand'' en dan zie je meteen wat voor effect dat heeft.'

Het is een veel gehoord argument voor het gebruik van dergelijk persoonlijk getinte toptien-lijsten. Daardoor worden ook boeken als Gloed van Sándor Márai en Het Bezoek van de Lijfarts van Per Olov Enquist door een breder publiek opgemerkt.

Ton Meulman van de Bossche boekhandel Heinen laat zich niet overtuigen. 'We achten onze klanten zo hoog dat die zelf hun keuze moeten bepalen. Hun informatie halen ze uit de krant of van de televisie en anders kunnen wij ze wel adviseren.'

Volgens Caroline Damwijk kleeft er maar één risico aan een rangschikking van verkoopcijfers. Het zou kunnen leiden tot een verschraling van het aanbod in de kleinere boekhandel, maar bij de grote zaken 'zeker niet'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden