Zou u uw schoonmoeder de oorlog in sturen?

Bijna blind en 77 jaar zweeft Tamara Martyntsova in het luchtledige.

Inna met haar moeder Tamara (links). Beeld
Inna met haar moeder Tamara (links).Beeld

Zou u uw schoonmoeder de oorlog in sturen? Jean Daniel van Busschbach (59) stelt de vraag aan eenieder die hij spreekt over de penibele situatie van de moeder van zijn vrouw. 'Zelfs bij de IND zeiden ze off the record: nee, dat zou ik natuurlijk ook niet doen.' Maar on the record geldt dat regels regels zijn. En die bepalen dat het kwetsbare vrouwtje van 77, dat vanaf haar bedrand meeluistert met dit gesprek dat zij niet kan volgen, binnenkort via het vertrekcentrum in Ter Apel wordt uitgezet naar Oekraïne. Haar bleke handen omklemmen de glimmende wandelstok, haar enige houvast in deze wankele tijden.

Dat Jean Daniel nog eens alles te weten zou komen over het Oekraiens-Russische conflict, kon hij niet bevroeden, toen hij in dat weekend in 2003 besloot met een vriend een pilsje te pakken in een Amsterdams café. Daar aan de bar keek hij in de blauwgrijze ogen van Inna Martyntsova. Zij had van haar moeder een groepsreisje naar Amsterdam cadeau gekregen, na jaren van hard werken als notaris in Donetsk. Jean Daniel zag het wel zitten met Inna, zij speelde hard to get. Tijdens een tweede ontmoeting in Oekraïne sloeg de vonk alsnog over. In 2004 trouwden ze en verruilde Inna (nu 54) Donetsk voor Almere.

Haar moeder Tamara Martyntsova - met wie Inna altijd samen had gewoond - bleef achter. 'Maar elk jaar was ze van december tot februari bij ons', vertelt Inna. 'Het is daar nog kouder dan nu hier en vaak spekglad, waardoor mijn moeder bijna niet naar buiten durft.' Altijd ging Martyntsova weer naar huis binnen de 90 dagen van haar toeristenvisum.

Het asielzoekerscentrum in Dronten, waar Tamara Martyntsova momenteel verblijft. Beeld
Het asielzoekerscentrum in Dronten, waar Tamara Martyntsova momenteel verblijft.Beeld

Toen in 2014 pro-Russische separatisten hun oorlog begonnen in Oost-Oekraïne, kochten Jean Daniel en Inna snel een vliegticket. Het was te laat: luchtaanvallen hadden het vliegveld van Donetsk al platgelegd op de dag dat moeders had moeten vliegen. 'Met een heleboel rompslomp konden we nog een treinkaartje naar Kiev regelen', zegt Jean Daniel. Vanuit Kiev vloog Martyntsova naar Nederland. Dit keer overschreed ze de 90 dagen van haar visum wel - want tja, wie stuurt zijn schoonmoeder nu terug een oorlog in?

Mevrouw Martyntsova ging er qua gezondheid bovendien niet op vooruit. Een mislukte heupoperatie in 2009 leverde haar twee ongelijke benen op, waardoor ze moeilijk loopt. Ze lijdt aan ernstige diabetes, die haar nierfunctie verzwakt en haar zicht heeft gereduceerd tot 5 procent. Haar zorgkosten worden betaald door Jean Daniel en Inna, want zonder verblijfsvergunning kun je je niet verzekeren.

'Het liefst zou mijn schoonmoeder in haar eigen huisje in Donetsk met haar pantoffeltjes aan voor haar tv'tje van haar oude dag genieten', zegt Jean Daniel. Maar toen het er twee jaar geleden naar uitzag dat de veiligheidssituatie in Donetsk niet gauw zou verbeteren, diende zij toch een asielaanvraag in. Sindsdien woont mevrouw Martyntsova in asielzoekerscentra - momenteel in Dronten - en als ze zich niet lekker voelt, logeert ze bij dochter en schoonzoon in Almere.

Maar haar asielverzoek werd afgewezen. Oost-Oekraïne mag nog altijd in oorlog zijn, in de rest van het land is het volgens de IND veilig genoeg. 'Dus vindt men dat ze wel naar Kiev kan', zegt Jean Daniel. Inna kijkt wanhopig. Haar moeder kent niemand in Kiev, heeft behalve haar geen familie. 'Ze heeft geen huis, geen pensioen en ze kan daar niet de zorg krijgen die ze nodig heeft. Mensen uit onze regio worden in Kiev gezien als landverraders en gediscrimineerd.' Een stapeltje artikelen uit Oekraïense media, voorzien van een stempel van de beëdigd vertaler, maakt duidelijk dat veel van de anderhalf miljoen ontheemden die vanwege het conflict elders in Oekraïne terechtkwamen, in erbarmelijke omstandigheden leven. Wie geen huis heeft, krijgt geen pensioen. Maar hoe kom je aan een huis als je geen pensioen ontvangt? 'Een cirkel waar je niet uit komt', zegt Jean Daniel. Het is evenmin zo dat dit stel - hij eigenaar van een reclamebureau dat in de crisis een flinke tik kreeg, zij administratief medewerker - financieel in staat is voor de moeder in Kiev huisvesting en zorg te betalen.

Jean Daniel: 'Zou u uw schoonmoeder de oorlog in sturen?' Beeld
Jean Daniel: 'Zou u uw schoonmoeder de oorlog in sturen?'Beeld

En hoe moet een bijna blinde vrouw, die amper kan lopen, haar weg vinden in een vreemde stad? Jean Daniel en Inna maken zich weinig illusies over welk lot haar wacht. 'Dan gaat ze op een bankje in het park haar dood zitten afwachten.' Op haar bedrand begint mevrouw Martyntsova zachtjes te snikken. Ze verstaat geen Nederlands, maar lijkt het toch te begrijpen.

Het enige waarop Jean Daniel en Inna nog kunnen hopen, is dat de overheid alsnog een uitzondering maakt. 'Ik snap dat er regels zijn', zegt Inna. 'Maar als jurist weet ik ook dat je de regels meestal op twee manieren kunt uitleggen.'

Reageren? a.stoffelen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden