Zou Rembrandt zijn leerlingen een cao hebben gegund?

Peter de Waard
null Beeld
Beeld

Kunstenaars waren in de Gouden Eeuw nog simpele ambachtslieden zoals klompenmakers en touwslagers. Rembrandt van Rijn zou in zijn hoogtijdagen meer dan vijftig werknemers, onder wie leerlingen, in dienst hebben gehad. In deze tijd zou zijn atelier dan verplicht een ondernemingsraad moeten hebben. En mogelijk zou er dan ook een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) hebben bestaan voor zijn werknemers, inclusief vakantietoeslag en doorbetaling bij ziekte.

In de 17de eeuw bestonden echter nog geen cao's en was ook kinderarbeid - veel van Rembrandts leerlingen waren 12 tot 14 jaar - nog toegestaan. De eerste cao dateert uit 1894 en gold voor de diamantwerkers in Amsterdam. In die tijd oefenden kunstschilders al een vak uit dat met een grote K werd geschreven. Ze onderscheidden zich van het ambachtsgepeupel doordat ze in alle eenzaamheid als zzp'ers operereerden en zich zoals Van Gogh meestal miskend voelden.

De meesten waren aan de bedelstaf. Slechts een gering aantal werd schathemeltjerijk. Daar is weinig aan veranderd. In geen enkele sector - misschien de voetballerij uitgezonderd - is de inkomensverdeling zo scheef als in de kunsten.

Er zijn in het verleden wel inkomensondersteunende regelingen geweest voor kunstenaars, zoals de Beeldende Kunstenaars Regeling (BKR) en de Wet inkomensvoorziening kunstenaar (WIK). Maar deze tot een sector beperkte vormen van basisinkomen zijn geschrapt.

Wie als kunstenaar zijn spul niet aan de man weet te brengen, moet op een houtje bijten of onder de brug slapen. Maar Rutte III wil daar weer iets aan doen. 'Het inkomen van kunstenaars moet omhoog en cao's kunnen daarbij helpen', kopte de Volkskrant.

In de dinsdag gepresenteerde Arbeidsmarkagenda voor de culturele en creatieve sector wordt geadviseerd voor alle werkenden in deze sector 'collectieve arbeidsovereenkomsten te verkennen'. Liedjes- en romanschrijvers, kunstschilders en dansers zouden in dat geval net zoals de werknemers van Unox het bijltje erbij neer kunnen gooien als ze worden afgeknepen met hun inflatiecorrecties en pensioenen.

En toen de nieuw aantreden cultuurminister Ingrid van Engelshoven (D66), die best even een wit voertje in kunstkringen wilde halden, riep er iets mee te willen doen, droomden sommige kunstenaars vast al van een doorbetaalde vakantie op de Canarische eilanden.

De werkelijkheid is echter weerbarstiger. De zogenoemde cao behelst voor de zzp'ende kunstenaars vooral een fair practice code die minimumtarieven voor tentoongesteld werk garandeert. Maar dat druist in tegen de Nederlandse kartelwetgeving die zoiets juist strikt verbiedt.

Als kunstenaars echt een cao willen, zullen ze een 21ste-eeuwse Rembrandt moeten opzoeken en zich weer ambachtsman of -vrouw moeten noemen. Misschien kan Marlene Dumas - volgens Quote de rijkste hedendaagse kunstenaar - er vijftig in dienst nemen.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden