Zou juf hetzelfde moeten verdienen als linksback van Ajax?

De kwestie

Peter de Waard Foto de Volkskrant

Het marktmechanisme is niet zaligmakend. Maar de kiezer heeft nu eenmaal gezorgd voor een kabinet dat erbij zweert.

Soms zouden de wetten van vraag en aanbod heilzaam kunnen zijn. Als er zulke grote personeelstekorten in de ict, de bouw, het onderwijs en de zorg dreigen als hoogleraar Didier Fouarge in zijn traditionele prognose heeft berekend, zou dat moeten worden vertaald in een spectaculaire stijging van de lonen. Volgens De Telegraaf - nooit afkerig van een hyperbool - dreigt een rampscenario waarbij werkgevers met 200 duizend onvervulde vacatures komen te zitten in met name die sectoren.

Als er echt geen juf - laat staan meester - meer te vinden is, zou volgens de wet van vraag en aanbod het salaris moeten exploderen. In dat opzicht zou de arbeidsmarkt hetzelfde moeten werken als die van de cryptovaluta; de bitcoin is dit jaar al tien keer over de kop gegaan.

Als voor een school een goede onderwijzer net zo moeilijk is te vinden als voor Ajax een goede linksback, of voor het AMC een goede hematoloog, dan moeten die ook hetzelfde salaris krijgen. Desnoods moet in dat geval - in plaats van de huidige mediakanonnen - een uitzondering op de balkenendenorm worden gemaakt voor excellente basisschooldocenten.

Vooralsnog lijkt het daar niet op. Een beginnend leraar in het basisonderwijs verdient 2.500 euro bruto per maand. Daar wil de overheid wel ietsje bijdoen, maar onvoldoende om de staking van 12 december te voorkomen. Een leerling-verpleegkundige komt niet verder dan 1.800 euro bruto. En een timmerman of metselaar mag de handen dichtknijpen als hij (of zij) met 2.000 euro bruto naar huis gaat.

Al die beroepen worden lager betaald dan de witteboordenfuncties in media, communicatie, financiële sector, administratieve dienstverlening, kunsten en diplomatieke dienst. Hier is het aanbod vaak groter dan de vraag, deels vanwege de hogere status, deels vanwege de gunstiger werktijden. Maar die grote toestroom leidt niet tot lagere salarissen.

Het marktmechanisme werkt niet of wordt ondergraven. Reden is dat veel ict-functies gemakkelijk kunnen worden geoutsourcet. Roemenen of Indiërs kunnen vanuit hun eigen land ict-klussen opknappen voor veel lagere salarissen. Als de lonen in de bouw te veel zouden stijgen, veroorzaakt dat een toestroom van bouwvakkers uit het voormalige Oostblok. Tekorten in de zorg zullen niet tot een salarisexplosie leiden, omdat veel thuiszitters dan hun oude baan weer oppakken. En zolang die salarissen niet stijgen, mijden jongeren die beroepen.

Journalist, kunsthistoricus, communicatiemedewerker en diplomaat zijn bijna exclusief Nederlandse beroepen. Ze hebben een Nederlandse opleiding nodig. Ook schermen ze hun eigen markt af voor nieuwkomers. Zelfs rechtse regeringen zullen het marktmechanisme op de banenmarkt niet toelaten.

Meer over